నగరవాసుల ప్రాణాలు హరిస్తున్న జవహర్ నగర్ డంప్ యార్డ్

ఒకవైపు పెరుగుతున్న జనాభా.. మరోవైపు కొండల్లా పేరుకుపోతున్న చెత్త.. వెరసి జవహర్‌నగర్‌ డంపింగ్‌ యార్డు పరిసర ప్రాంతాల ప్రజలకు కంటిమీద కునుకు లేకుండా చేస్తోంది. హైదరాబాద్‌ నగరం, శివారు ప్రాంతాల నుంచి ప్రతిరోజూ వేలాది టన్నుల వ్యర్థాలు ఇక్కడికి చేరుతుండటంతో కాలుష్య సమస్య తీవ్రతరమవుతోందన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. దుర్వాసన, పొగ, భూగర్భ జలాల కలుషితం, పంట భూములపై ప్రభావం వంటి సమస్యలతో స్థానికులు సతమతమవుతున్నారు. ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడుతూ డంపింగ్‌ యార్డు సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపాలని బాధితులు కోరుతున్నారు.

*1994 నుంచి చెత్త కష్టాలు*

జవహర్‌నగర్‌లో 1994 నుంచి చెత్తను డంపింగ్‌ చేస్తూ వస్తున్నారు. ప్రస్తుతం సుమారు 390 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ యార్డుకు నగరం, శివారు ప్రాంతాల నుంచి రోజుకు సుమారు 10 వేల నుంచి 10,500 టన్నుల వరకు చెత్త వస్తున్నట్లు చెబుతున్నారు. మున్సిపాలిటీల విలీనం, నగర విస్తరణతో వ్యర్థాల పరిమాణం పెరుగుతోందని స్థానికులు పేర్కొంటున్నారు. తడి, పొడి చెత్తను వేరు చేయకుండా డంపింగ్‌ చేయడం, వ్యర్థాల శాస్త్రీయ నిర్వహణలో లోపాలు సమస్యను మరింత పెంచుతున్నాయనే విమర్శలున్నాయి.

*కాలుష్య కోరల్లో జనావాసాలు*

జవహర్‌నగర్‌తోపాటు చీర్యాల, నాగారం, దమ్మాయిగూడ, బండ్లగూడ, కార్మికనగర్‌ తదితర ప్రాంతాల ప్రజలు దుర్వాసన, పొగతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారని స్థానికులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. చర్మ సమస్యలు, శ్వాసకోశ ఇబ్బందులు సహా పలు ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధపడుతున్నామని చెబుతున్నారు. అయితే ఈ సమస్యలకు డంపింగ్‌ యార్డు కాలుష్యమే కారణమా అన్నది నిర్ధారించేందుకు సమగ్ర వైద్య, పర్యావరణ అధ్యయనాలు అవసరం.

యార్డు పరిసర ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాల నాణ్యతపైనా ఆందోళనలు ఉన్నాయి. నీటి కాలుష్యాన్ని గుర్తించేందుకు పరీక్షలు నిర్వహించి, ఫలితాలను ప్రజలకు వెల్లడించాలని స్థానికులు కోరుతున్నారు. నీటి వినియోగంపై అనుమానాలు ఉండటంతో తాగునీటిని కొనుగోలు చేయాల్సి వస్తోందని, దీంతో కుటుంబాలపై అదనపు ఆర్థిక భారం పడుతోందని చెబుతున్నారు.

*మీథేన్‌తో పర్యావరణ ముప్పు*

చెత్త కుళ్లే క్రమంలో వెలువడే మీథేన్‌ శక్తిమంతమైన గ్రీన్‌హౌస్‌ వాయువు. ఇది వాతావరణ మార్పులకు దోహదం చేయడమే కాకుండా, తగిన పరిస్థితుల్లో అగ్నిప్రమాదాలకు కారణమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. డంపింగ్‌ యార్డులో మీథేన్‌ ఉద్గారాలను పర్యవేక్షించడం, వాయువును సేకరించి వినియోగించడం, మంటలు చెలరేగకుండా భద్రతా చర్యలు చేపట్టడం అత్యవసరం. గాలి, నీటి నాణ్యతపై స్వతంత్ర సంస్థలతో పరీక్షలు నిర్వహించాలని బాధితులు డిమాండ్‌ చేస్తున్నారు.

*రైతులు, మత్స్యకారుల జీవనోపాధిపై దెబ్బ*

డంపింగ్‌ యార్డు పరిసరాల్లోని చెరువులు, కుంటలు, వాగులు, పంట భూములు కలుషితమవుతున్నాయనే ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. వ్యవసాయం దెబ్బతినడం, పశుసంపద తగ్గడం, మత్స్యకారుల జీవనోపాధికి విఘాతం కలగడం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయని స్థానికులు చెబుతున్నారు. కాలుష్య ప్రభావిత ప్రాంతాలను గుర్తించి పర్యావరణ పునరుద్ధరణ చర్యలు చేపట్టాలని కోరుతున్నారు.

*విద్యుత్‌ ప్లాంట్‌ ఉన్నా తగ్గని సమస్యలు*

చెత్త నుంచి విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి చేసేందుకు యార్డులో ప్లాంట్‌ ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ పరిసర ప్రాంతాల్లో కాలుష్య సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయని స్థానికులు అంటున్నారు. ప్లాంట్‌ ద్వారా ఎంత చెత్తను ప్రాసెస్‌ చేస్తున్నారు? ఎంత విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి అవుతోంది? ఉద్గారాల నియంత్రణకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకుంటున్నారు? అనే వివరాలను అధికారులు బహిర్గతం చేయాలని కోరుతున్నారు. ప్లాంట్‌ నిర్వహణ, శబ్ద కాలుష్యంపై కూడా పర్యవేక్షణ పెంచాలని డిమాండ్‌ చేస్తున్నారు.

*ఈటల రాజేందర్‌ పోరుబాట*

జవహర్‌నగర్‌ డంపింగ్‌ యార్డు సమస్యపై మల్కాజిగిరి ఎంపీ ఈటల రాజేందర్‌ ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. బాధితులకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపాలనే డిమాండ్‌తో ప్రజా పోరాటాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తున్నారు. ఈ సమస్య పరిష్కారానికి సుమారు రూ.3 వేల కోట్లతో ప్రణాళిక రూపొందిస్తే మార్గం సుగమమవుతుందని ఆయన అభిప్రాయపడినట్లు పేర్కొంటున్నారు. గతంలో ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి ఎంపీగా ఉన్న సమయంలోనూ ఈ సమస్యపై న్యాయపరమైన పోరాటం చేశారని స్థానిక పోరాట కమిటీ నేతలు గుర్తుచేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం తగినంత శ్రద్ధ చూపడం లేదని వారు విమర్శిస్తున్నారు. ఈ ఆరోపణలపై ప్రభుత్వం స్పందించి, సమస్య పరిష్కారానికి తీసుకుంటున్న చర్యలను వెల్లడించాలని బాధితులు కోరుతున్నారు.

*చెత్త నిర్వహణకు కొత్త ప్రణాళిక అవసరం*

చెత్తను ఉత్పత్తి చేసే చోటే తడి, పొడి వ్యర్థాలుగా వేరు చేయడం, సేంద్రియ వ్యర్థాలతో కంపోస్టు తయారు చేయడం, ప్లాస్టిక్‌ను రీసైక్లింగ్‌ చేయడం, మిగిలిన వ్యర్థాలను శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో శుద్ధి చేయడం ద్వారా డంపింగ్‌ భారం తగ్గించవచ్చని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. నగరానికి నలువైపులా పర్యావరణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వ్యర్థాల నిర్వహణ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడంపైనా సమగ్ర అధ్యయనం అవసరం.

*హామీలు కాదు.. పరిష్కారం కావాలి*

ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చే హామీలకే పరిమితం కాకుండా, డంపింగ్‌ యార్డు సమస్యపై ప్రభుత్వం కార్యాచరణ రూపొందించాలని స్థానికులు డిమాండ్‌ చేస్తున్నారు. ప్రజారోగ్య సర్వేలు నిర్వహించడం, భూగర్భ జలాలు, గాలి నాణ్యతను నిరంతరం పరీక్షించడం, ప్రభావిత కుటుంబాలకు వైద్య సేవలు అందించడం, చెత్త రవాణా వాహనాల భద్రతను పర్యవేక్షించడం వంటి చర్యలు చేపట్టాలని కోరుతున్నారు.

జవహర్‌నగర్‌ సమస్య ఒక ప్రాంతానికే పరిమితమైనది కాదు.. హైదరాబాద్‌ నగరం మొత్తానికి సంబంధించిన ప్రజారోగ్య, పర్యావరణ సమస్య. ఆధునిక సాంకేతికతను వినియోగించి చెత్త నిర్వహణను మెరుగుపరచడంతోపాటు బాధితులకు ఉపశమనం కల్పించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంది. ఇప్పటికైనా పాలకులు చిత్తశుద్ధితో స్పందించి శాశ్వత పరిష్కారం చూపాలని ప్రజలు కోరుతున్నారు.

– దామరపల్లి నర్సింహారెడ్డి, ఫ్రీ లాన్స్ జర్నలిస్ట్.