బ్యాటరీ స్క్రాప్ నుండి విలువైన ఖనిజాలను వెలికితీయడం భారత్కు ఎందుకు సవాలుగా మారుతోంది?
సూర్య బిజినెస్ & ఎకానమీ డెస్క్ (న్యూఢిల్లీ/హైదరాబాద్): భారతదేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు మరియు ఇంధన నిల్వ వ్యవస్థల వినియోగం వేగంగా పెరుగుతున్న తరుణంలో, పాత లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీల స్క్రాప్ నుండి విలువైన ఖనిజాలను తిరిగి పొందడం ఒక వ్యూహాత్మక అవసరంగా మారింది. పాత బ్యాటరీలను క్రష్ చేసి, ముక్కలు చేసినప్పుడు వచ్చే నల్లటి పొడిని 'బ్లాక్ మాస్' అంటారు. ఇందులో లిథియం, నికెల్, కోబాల్ట్ మరియు మాంగనీస్ వంటి అత్యంత విలువైన ఖనిజాలు ఉంటాయి. అయితే, ఈ బ్యాటరీ వ్యర్థాల నుండి పూర్తిస్థాయి విలువను వెలికితీయడం భారత్కు ఎంతో సవాలుగా మారే అవకాశం ఉందని ఆర్థిక, పరిశ్రమల నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.
భారత్ ముందున్న ప్రధాన సవాళ్లు & కారణాలు ఇవే:
అసంఘటిత రంగం ఆధిపత్యం : భారత్లో కాలం చెల్లిన బ్యాటరీల సేకరణ వ్యవస్థలో అసంఘటిత రంగం వాటా అత్యధికంగా ఉంది. గణాంకాల ప్రకారం, 2025లో కాలం చెల్లిన 36,000 టన్నుల బ్యాటరీలలో దాదాపు సగం (18,000 టన్నులు) అసంఘటిత మార్గాల ద్వారానే సేకరించబడ్డాయి. అధికారిక రీసైక్లింగ్ ప్లాంట్లకు సరైన ముడిసరుకు అందకపోవడం వల్ల, దేశీయ ప్లాంట్లు తమ పూర్తి సామర్థ్యం కంటే చాలా తక్కువగా పనిచేస్తూ ఆర్థికంగా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నాయి.
నాణ్యత మరియు శుద్ధి సామర్థ్యం లోపం : బ్లాక్ మాస్ నుండి ఖనిజాలను వేరు చేసినప్పటికీ, అవి కొత్త బ్యాటరీల తయారీకి పనికివచ్చే స్థాయిలో ఉండటం లేదు. నీతి ఆయోగ్ అంచనాల ప్రకారం, భారత్లో రీసైక్లింగ్ ద్వారా వెలికితీస్తున్న ఖనిజ లవణాలలో కేవలం **10 శాతం మాత్రమే** తిరిగి బ్యాటరీ తయారీకి సరిపోయే నాణ్యతతో ఉంటున్నాయి. మిగిలిన 90 శాతం తక్కువ గ్రేడ్ పారిశ్రామిక లవణాలుగా మారి విదేశాలకు ఎగుమతి అవుతున్నాయి.
ఎగుమతి నిషేధం అమలులో సవాళ్లు : దేశీయ రీసైక్లర్లకు ముడిసరుకు కొరతను తీర్చేందుకు ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం బ్లాక్ మాస్ ఎగుమతులపై నిషేధం విధించింది. అయితే, ఎగుమతిదారులు కస్టమ్స్ తనిఖీలను తప్పించుకోవడానికి బ్లాక్ మాస్ను 'కోబాల్ట్ పౌడర్' లేదా ఇతర పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులుగా తప్పుడు పేర్లతో విదేశాలకు తరలించే ప్రమాదం ఉందని గ్లోబల్ ట్రేడ్ రీసెర్చ్ ఇనిషియేటివ్ హెచ్చరిస్తోంది.
బ్యాటరీ కెమిస్ట్రీ మార్పులు: ప్రస్తుతం మార్కెట్లో ఖరీదైన నికెల్, కోబాల్ట్ ఉండే ఎన్ఎంసీ బ్యాటరీల స్థానంలో, తక్కువ విలువ కలిగిన ఇనుము, ఫాస్ఫేట్ ఉండే ఎల్ఎఫ్పీ బ్యాటరీల వినియోగం పెరుగుతోంది. వీటి నుండి ఖనిజాలను వేరు చేయడం రీసైక్లర్లకు ఆర్థికంగా అంత లాభదాయకం కాకపోవడం మరో సవాలుగా మారింది.
కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ.1,500 కోట్ల ప్రోత్సాహక పథకం మరియు ఎగుమతి నిషేధం వంటి చర్యలు తీసుకున్నప్పటికీ, అసంఘటిత స్క్రాప్ సేకరణను అధికారిక పరిధిలోకి తీసుకురావడం మరియు దేశీయంగా అత్యాధునిక రిఫైనింగ్ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయకపోతే బ్యాటరీ స్క్రాప్ నుండి పూర్తి ప్రయోజనం పొందడం భారత్కు కష్టతరమేనని విశ్లేషకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.