అరుణాచల క్షేత్రం (తిరువణ్ణామలై) – విశిష్టతలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత

                                              అరుణాచల క్షేత్రం (తిరువణ్ణామలై) – విశిష్టతలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత

తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని తిరువణ్ణామలైలో వెలసిన అరుణాచల క్షేత్రం హిందూ ధర్మంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన, శక్తిమంతమైన ముక్తిక్షేత్రాలలో ఒకటి. "కాశీలో మరణిస్తే ముక్తి, చిదంబరాన్ని దర్శిస్తే ముక్తి, తిరువారూరులో జన్మిస్తే ముక్తి... కానీ స్మరించినంత మాత్రాన ముక్తిని ప్రసాదించే ఏకైక దివ్య క్షేత్రం అరుణాచలం" అని శాస్త్ర వచనం.

1. క్షేత్ర పురాణం & తేజోలింగం (అగ్ని లింగం)
పంచభూత క్షేత్రం: ప్రకృతిలోని పంచభూతాలలో అరుణాచలం అగ్ని తత్త్వానికి (తేజోలింగం) ప్రతీక.

2.బ్రహ్మ, విష్ణువుల వివాదం: సృష్టికర్త బ్రహ్మ, స్థితికారుడు విష్ణువులలో 'ఎవరు గొప్ప?' అనే అహంకారం ఏర్పడినప్పుడు, పరమశివుడు ఆది, అంతం లేని ఒక మహా జ్యోతిర్లింగ స్తంభంగా ఆవిర్భవించాడు.విష్ణువు వరాహ రూపంలో లింగం అడుగుభాగాన్ని, బ్రహ్మ హంస రూపంలో పైభాగాన్ని కనుగొనేందుకు ప్రయత్నించి విఫలమయ్యారు. చివరికి ఇద్దరూ తమ అహంకారాన్ని వీడి శివుడిని ప్రార్థించగా, ఆ మహా జ్యోతిర్లింగం సమస్త జీవకోటి దర్శించేందుకు వీలుగా ఒక కొండగా స్థిరపడింది. ఆ కొండే అరుణాచల పర్వతం.
ఇక్కడ స్వామివారిని అరుణాచలేశ్వరుడు (అణ్ణామలైయార్) అని, అమ్మవారిని ఉణ్ణామలై అమ్మన్ (అపితకుచాంబాల్) అని కొలుస్తారు.

2. కొండే సాక్షాత్తు శివస్వరూపం
సాధారణంగా దేవాలయాల్లో విగ్రహం లేదా శివలింగం ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుంది. కానీ అరుణాచలంలో సుమారు 800 మీటర్ల ఎత్తున్న కొండ మొత్తం సాక్షాత్తు శివలింగ స్వరూపంగా భావిస్తారు.
యుగాలను బట్టి ఈ పర్వతం రత్నమయంగా, స్వర్ణమయంగా, రజతమయంగా మారి కలియుగంలో రాతి గుట్టగా (శిలారూపంలో) కనిపిస్తుందని పురాణాలు చెబుతాయి.

3. గిరిప్రదక్షిణ (గిరివలం) ప్రాశస్త్యం
అరుణాచల క్షేత్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైన సాధన కొండ చుట్టూ కాలినడకన చేసే ప్రదక్షిణ. దీనిని తమిళంలో 'గిరివలం' అంటారు.మార్గం విస్తీర్ణం: గిరి ప్రదక్షిణ మార్గం సుమారు 14 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది.

అష్టలింగాలు: ఈ మార్గంలో ఎనిమిది దిక్కులను కాపాడే ఎనిమిది లింగాలు కొలువై ఉంటాయి:

ఇంద్ర లింగం (తూర్పు)

అగ్ని లింగం (ఆగ్నేయం)

యమ లింగం (దక్షిణం)

నిరృతి లింగం (నైరుతి)

వరుణ లింగం (పశ్చిమం)

వాయు లింగం (వాయవ్యం)

కుబేర లింగం (ఉత్తరం)

ఈశాన్య లింగం (ఈశాన్యం)

నియమాలు: గిరిప్రదక్షిణను నిదానంగా, పాదరక్షలు లేకుండా, ఒక గర్భిణి స్త్రీ నడిచినంత నెమ్మదిగా, కేవలం శివనామస్మరణ చేస్తూ మాత్రమే చేయాలని నియమం.
పౌర్ణమి గిరిప్రదక్షిణ: ప్రతి పౌర్ణమి నాడు రాత్రి లక్షలాది మంది భక్తులు గిరిప్రదక్షిణ చేస్తారు. కొండపై ఉండే దివ్య ఔషధ మూలికల గాలి పీల్చడం వల్ల శారీరక రుగ్మతలు తొలగి, మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తుందని నమ్ముతారు.

4. కార్తీక దీపోత్సవం (మహాదీపం)
ప్రతి ఏటా కార్తీక మాసంలో కృత్తికా నక్షత్రం నాడు అరుణాచలంలో పది రోజుల పాటు బ్రహ్మోత్సవాలు జరుగుతాయి.చివరి రోజు సాయంత్రం, గర్భగుడిలో భరణి దీపం వెలిగించిన తర్వాత, అరుణాచల కొండ శిఖరంపై భారీ కొండీలో వందల కిలోల నెయ్యి, ప్రత్యేక నూలు వస్త్రంతో కార్తీక మహాదీపం వెలిగిస్తారు.ఈ మహాజ్యోతి కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరం వరకు ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తుంది. దీని దర్శనం సమస్త పాపాలను హరిస్తుందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.

5. సిద్ధ పురుషుల, మహర్షుల నిలయం
అరుణాచల పర్వత గుహల్లో యుగాలుగా ఎందరో సిద్ధులు, చిరంజీవులు సూక్ష్మరూపంలో తపస్సు చేస్తున్నారని ప్రతీతి:
రమణ మహర్షి: 16 ఏళ్ల ప్రాయంలో అరుణాచలానికి చేరుకుని, జీవితాంతం ఇక్కడే నివసించి ‘నేనెవరిని?’ (ఆత్మవిచారణ) అనే మార్గాన్ని లోకానికి చాటిచెప్పిన మహనీయులు. రమణాశ్రమం, విరూపాక్ష గుహ, స్కందాశ్రమం ప్రధాన దర్శనీయ స్థలాలు.
శేషాద్రి స్వామి: తన మహిమలతో అరుణాచల పవిత్రతను చాటిన అవధూత.
శంకరాచార్యులు, గౌతమ మహర్షి, కబీర్ దాస్, అరుణగిరినాథర్ వంటి ఎందరో మహాత్ములు ఇక్కడ తపస్సు చేసి తరించారు.

6. ఆలయ నిర్మాణ శైలి
తిరువణ్ణామలై ఆలయం దాదాపు 25 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న భారతదేశపు అతిపెద్ద ఆలయ సముదాయాల్లో ఒకటి.

చోళులు, పాండ్యులు, హోయసల రాజులు మరియు ముఖ్యంగా విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి విశేష సేవలందించారు.
తూర్పు గోపురమైన 'రాజగోపురం' 217 అడుగుల ఎత్తుతో 11 అంతస్తులను కలిగి ఉండి దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యంత ఎత్తైన గోపురాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.
అహంకారాన్ని నశింపజేసి, అంతర్ముఖ సాధనతో ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే ఏకైక దివ్య క్షేత్రంగా అరుణాచలం విరాజిల్లుతోంది.

అరుణాచల గిరిప్రదక్షిణ :
అరుణాచల గిరిప్రదక్షిణ మార్గంలో (సుమారు 14 కిలోమీటర్లు) అష్టదిక్పాలకులు ప్రతిష్ఠించినట్లుగా చెప్పే అష్టలింగాలు కొలువై ఉన్నాయి. జాతక చక్రంలోని నవగ్రహాలు, రాశులతో ఈ లింగాలకు నేరుగా సంబంధం ఉంటుంది. ప్రతి లింగానికి ఒక విశిష్టత, నిర్దిష్ట పూజా ఫలితం లభిస్తాయి.

1. ఇంద్ర లింగం (తూర్పు దిక్కు)దిక్కు: తూర్పు (East)అధిపతి గ్రహం: సూర్యుడు, శుక్రుడుసంబంధిత రాశులు: వృషభం, తులా రాశివిశిష్టత: దేవతల రాజైన దేవేంద్రుడు తన పాపాల నివృత్తి కోసం, స్వర్గాధిపత్యాన్ని కాపాడుకోవడం కోసం ఈ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి పూజించాడు. గిరిప్రదక్షిణ మార్గంలో ప్రధాన రాజగోపురం సమీపంలో మొదట దర్శనమిచ్చే లింగం ఇది.దర్శన ఫలితం: దీర్ఘాయువు, రాజభోగాలు, సమాజంలో ఉన్నత కీర్తి ప్రతిష్టలు, అధికార యోగం లభిస్తాయి. ఉద్యోగాల్లో ఉన్నత పదవులు ఆశించేవారికి ఈ లింగ దర్శనం శ్రేయస్కరం

2. అగ్ని లింగం (ఆగ్నేయ దిక్కు)దిక్కు: ఆగ్నేయం అధిపతి గ్రహం: చంద్రుడుసంబంధిత రాశి: కర్కాటక రాశివిశిష్టత: అగ్నిదేవుడు తన పాపాల ప్రక్షాళన కోసం, తన తేజస్సును నిలుపుకోవడం కోసం ప్రతిష్ఠించిన లింగం. గిరి ప్రదక్షిణ మార్గంలో రోడ్డుకు ఎడమవైపున (కొండకు అభిముఖంగా కాకుండా రోడ్డు పక్కన) ఉండే ఏకైక లింగం ఇది.దర్శన ఫలితం: దీర్ఘకాలిక రోగాలు, శారీరక రుగ్మతలు తొలగి సంపూర్ణ ఆరోగ్యం చేకూరుతుంది. మనస్సులోని భయాలు, మానసిక ఆందోళనలు, శత్రుపీడల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది.

3. యమ లింగం (దక్షిణ దిక్కు)దిక్కు: దక్షిణం అధిపతి గ్రహం: కుజుడుసంబంధిత రాశులు: మేషం, వృశ్చిక రాశివిశిష్టత: మృత్యుదేవుడైన యమధర్మరాజు తన విధి నిర్వహణలో ఎదురయ్యే దోషాల నివృత్తికై శివుడిని ప్రార్థించి ప్రతిష్ఠించిన లింగం. ఇక్కడ ప్రసిద్ధ 'సింహ తీర్థం' అనే కోనేరు ఉంటుంది.దర్శన ఫలితం: అకాల మృత్యు భయాలు, ప్రమాదాల బారి నుంచి రక్షణ లభిస్తుంది. దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక ఇబ్బందులు తొలగి, ఆర్థిక స్థిరత్వం ఏర్పడుతుంది

.4. నిరృతి లింగం (నైరుతి దిక్కు)దిక్కు: నైరుతి అధిపతి గ్రహం: రాహువుసంబంధిత రాశి: మేష రాశివిశిష్టత: రాక్షస రాజైన నిరృతి ప్రతిష్ఠించిన లింగం. ఈ లింగం వద్ద నుంచే అరుణాచల పర్వతం చాలా స్పష్టంగా, గంభీరంగా కనిపిస్తుంది.దర్శన ఫలితం: సంతాన లేమితో బాధపడే దంపతులకు సంతాన ప్రాప్తి కలుగుతుంది. రాహు దోషాలు, పితృ దోషాలు, చెడు సావాసాల నుంచి విముక్తి లభిస్తుంది. జీవితంలో స్థిరత్వం లేనివారికి మనశ్శాంతి లభిస్తుంది.

5. వరుణ లింగం (పశ్చిమ దిక్కు)దిక్కు: పశ్చిమం  అధిపతి గ్రహం: శనిసంబంధిత రాశులు: మకరం, కుంభ రాశివిశిష్టత: వర్షాలకు, జలాలకు అధిపతి అయిన వరుణ దేవుడు ప్రతిష్ఠించిన లింగం. దీని ప్రాంగణంలో 'వరుణ తీర్థం' ఉంది.దర్శన ఫలితం: నీటి సంబంధిత వ్యాధులు, ఉదర సంబంధ సమస్యలు నయమవుతాయి. వ్యాపారాలు, వ్యవసాయ రంగాల్లో ఉన్నవారికి విశేష లాభాలు చేకూరుతాయి. శని గ్రహ దోష తీవ్రత తగ్గుతుంది.

6. వాయు లింగం (వాయవ్య దిక్కు)దిక్కు: వాయవ్యం అధిపతి గ్రహం: కేతువువిశిష్టత: సమస్త ప్రాణికోటికి ప్రాణాధారమైన వాయువును నడిపించే వాయుదేవుడు ప్రతిష్ఠించిన లింగం. ఈ ఆలయంలోకి అడుగుపెట్టగానే చల్లని గాలి వీస్తూ ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.దర్శన ఫలితం: శ్వాసకోశ సమస్యలు, ఉబ్బసం, గుండె సంబంధిత రుగ్మతలు తొలగిపోతాయి. కేతు దోష నివృత్తి జరిగి ఆధ్యాత్మిక ప్రగతి, మానసిక ప్రశాంతత సిద్ధిస్తాయి.

7. కుబేర లింగం (ఉత్తర దిక్కు)దిక్కు: ఉత్తరం అధిపతి గ్రహం: బృహస్పతి (గురువు)సంబంధిత రాశులు: ధనుస్సు, మీన రాశివిశిష్టత: నవ నిధులకు అధిపతి, సంపదలకు రక్షకుడైన కుబేరుడు పరమేశ్వరుడి అనుగ్రహం కోసం ప్రతిష్ఠించిన పవిత్ర లింగం.దర్శన ఫలితం: దారిద్య్రం తొలగి అష్టైశ్వర్యాలు, ధన లాభం చేకూరుతాయి. వ్యాపారాల్లో నష్టాలు పూడిపోయి అభివృద్ధి బాట పడతారు. సమాజంలో మంచి గౌరవ మర్యాదలు దక్కుతాయి.

8. ఈశాన్య లింగం (ఈశాన్య దిక్కు)దిక్కు: ఈశాన్యం అధిపతి గ్రహం: బుధుడుసంబంధిత రాశులు: మిథునం, కన్య రాశివిశిష్టత: ఈశాన్య దిక్కుకు అధిపతి అయిన ఈశానుడు స్వయంగా ప్రతిష్ఠించిన లింగం. గిరిప్రదక్షిణ దాదాపు పూర్తయ్యే దశలో, ప్రధాన ఆలయానికి సమీపంలో ఈ లింగం దర్శనమిస్తుంది.దర్శన ఫలితం: సంపూర్ణ జ్ఞానం, విద్యాబుద్ధులు, ఏకాగ్రత లభిస్తాయి. సకల పాపాలు ప్రక్షాళనమై మోక్ష మార్గం సుగమమవుతుంది. మనస్సు ప్రశాంతతను పొందుతుంది.అష్టలింగ దర్శన నియమంగిరిప్రదక్షిణ చేసే సమయంలో అష్టలింగాలను వరుస క్రమంలో దర్శించుకుంటూ, కొండను ఎడమవైపున ఉంచుకుని ప్రదక్షిణ పూర్తిచేస్తారు. అష్టలింగాల దర్శనంతో నవగ్రహ దోషాలు తొలగి సర్వతోముఖాభివృద్ధి కలుగుతుందని విశ్వసిస్తారు.

అరుణాచల పర్వతం – విశేషాలు మరియు గిరిప్రదక్షిణ ఫలితాలు

హిందూ ధర్మంలో కొండనే సాక్షాత్తు పరమశివుడి స్వరూపంగా భావించి పూజించే ఏకైక దివ్యధామం అరుణాచలం (తిరువణ్ణామలై). దీనిని ‘జ్ఞాన పర్వతం’ లేదా ‘అగ్ని పర్వతం’ అని పిలుస్తారు.

1. అరుణాచల కొండ విశేషాలు 
శివుడి స్థూల రూపం:ఈ కొండ సాధారణ రాయి, మట్టితో కూడిన పర్వతం కాదు. పరమశివుడు జ్యోతిర్లింగంగా ఉద్భవించిన తర్వాత సమస్త జీవకోటి కోసం స్థిరపడిన శివలింగ స్వరూపమే ఈ పర్వతం. అందుకే కొండపై పాదరక్షలతో నడవడాన్ని నిషేధిస్తారు.

2. యుగాల వారీగా కొండ రూపం:
పురాణాల ప్రకారం ఈ కొండ కృతయుగంలో రత్నమయంగా, త్రేతాయుగంలో స్వర్ణమయంగా (బంగారు కొండ), ద్వాపరయుగంలో రజతమయంగా (వెండి కొండ), ప్రస్తుత కలియుగంలో శిలామయంగా (రాతి కొండ) కనిపిస్తోందని చెబుతారు.

3. భౌగోళిక విశిష్టత:
ఈ పర్వతం ఎత్తు సుమారు 2,668 అడుగులు (సుమారు 800 మీటర్లు). హిమాలయాల కంటే ప్రాచీనమైన పర్వత శ్రేణులలో ఇది ఒకటిగా భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు సైతం గుర్తించారు.

4. సిద్ధ పురుషుల నివాసం:
పర్వత అంతర్భాగంలో గుప్త గుహలు ఉన్నాయని, అందులో గౌతమ మహర్షి, అగస్త్యుడు, భోగర్ వంటి చిరంజీవులైన సిద్ధ పురుషులు ఇప్పటికీ సూక్ష్మ శరీరాలతో తపస్సు చేస్తూ ఉంటారని విశ్వసిస్తారు.

గిరిప్రదక్షిణ (గిరివలం) అంటే ఏమిటి?
అరుణాచల పర్వతం చుట్టూ కాలినడకన ప్రదక్షిణ చేయడాన్ని తమిళంలో ‘గిరివలం’ అంటారు.
ఈ మార్గం మొత్తం దూరం సుమారు 14 కిలోమీటర్లు.ఈ మార్గంలో అష్టదిక్పాలకులు కొలువైన అష్టలింగాలు, ఎన్నో సిద్ధుల జీవ సమాధులు, తీర్థాలు ఉన్నాయి.ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు కొండ ఎల్లప్పుడూ మన కుడివైపున ఉండాలి (మన శరీరం ఎడమ భాగం కొండ వైపు ఉంటుంది).

3. గిరిప్రదక్షిణ ఎలా చేయాలి? (నియమాలు)
పాదరక్షలు లేకుండా నడవాలి: పర్వతమే శివలింగం కాబట్టి చెప్పులు లేకుండా నడవాలి.

గర్భిణి స్త్రీ నడక వలె: పరుగెత్తకూడదు లేదా వేగంగా నడవకూడదు. ప్రసవానికి సిద్ధంగా ఉన్న గర్భిణి స్త్రీ ఎంత నెమ్మదిగా, జాగ్రత్తగా అడుగులు వేస్తుందో అంత ప్రశాంతంగా నడవాలని రమణ మహర్షి సూచించారు.

మౌనం లేదా నామస్మరణ: ప్రాపంచిక విషయాలు, రాజకీయాలు మాట్లాడకూడదు. కేవలం ‘ఓం నమః శివాయ’ లేదా ‘అరుణాచల శివ’ అనే నామాన్ని జపిస్తూ లేదా నిశ్శబ్దంగా అంతర్ముఖ సాధన చేయాలి.

మార్గంలో దానధర్మాలు: ఆకలితో ఉన్న జీవులకు (సాధవులు, పేదలు, మూగజీవాలకు) ఆహారం అందించడం విశేష పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.

4. గిరిప్రదక్షిణ ఫలితాలు :
పురాణాల ప్రకారం అరుణాచల ప్రదక్షిణ చేయడం వల్ల కలిగే ఫలితాలు:

జన్మరాహిత్యం (మోక్షం): ప్రతి అడుగుతో ఒక యాగం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుందని, జన్మజన్మల కర్మల నుంచి విముక్తి లభించి మోక్షం సిద్ధిస్తుందని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.

అహంకారం నశించడం: అరుణాచలం ఆత్మజ్ఞాన క్షేత్రం. ప్రదక్షిణ చేయడం ద్వారా మనస్సులోని ‘నేను’, ‘నాది’ అనే అహంకారం సమసిపోయి ప్రశాంతత లభిస్తుంది.

నవగ్రహ దోష నివృత్తి: మార్గంలోని అష్టలింగాల దర్శనంతో రాహు, కేతు, శని వంటి సమస్త గ్రహాల దోషాలు తొలగిపోతాయి.

ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు: తెల్లవారుజామున లేదా పౌర్ణమి రాత్రుల్లో కొండ చుట్టూ నడిచేటప్పుడు పర్వతంలోని అరుదైన మూలికల (ఓషధులు) ద్వారా వీచే గాలి ఊపిరితిత్తులను శుద్ధి చేసి దీర్ఘకాలిక రుగ్మతలను తగ్గిస్తుంది.

మానసిక రుగ్మతల నివారణ: డిప్రెషన్, నిద్రలేమి, భయాలు వంటి మానసిక ఆందోళనలతో బాధపడేవారికి గిరిప్రదక్షిణ దివ్యౌషధంగా పనిచేస్తుంది.

5. ఏ రోజు ప్రదక్షిణ చేస్తే ఎలాంటి ఫలితం?
వారంలోని ప్రతి రోజూ గిరిప్రదక్షిణ చేయడం విశేషమే అయినా, నిర్దిష్ట రోజులకు ప్రత్యేక ఫలితాలు ఉన్నాయి:

వారం                                ప్రదక్షిణ ఫలితం
ఆదివారం  : శివసాయుజ్యం లభిస్తుంది, నేత్ర రోగాలు, శారీరక రుగ్మతలు తొలగుతాయి.
సోమవారం : మానసిక ప్రశాంతత, అష్టైశ్వర్యాలు, సంపూర్ణ ఆయురారోగ్యాలు చేకూరుతాయి.
మంగళవారం : రుణ విముక్తి (అప్పుల బాధలు తొలగడం), శత్రు బాధలు నశించడం.
బుధవారం : విద్యా బుద్ధులు, వ్యాపారాభివృద్ధి, కళల్లో ప్రావీణ్యం లభిస్తుంది.
గురువారం : జ్ఞానసిద్ధి, గురుకృప, సద్గురువుల అనుగ్రహం లభిస్తుంది.
శుక్రవారం: లక్ష్మీ కటాక్షం, వివాహ ప్రాప్తి, సౌభాగ్యం కలుగుతాయి.
శనివారం : శని దోష నివృత్తి, అకాల మృత్యు భయాలు తొలగి ఆయుష్షు పెరుగుతుంది.
పౌర్ణమి    : పౌర్ణమి నాడు చంద్రకిరణాల ప్రభావం కొండపై పడినప్పుడు ప్రదక్షిణ చేయడం వల్ల కోటి రెట్ల పుణ్యఫలం లభిస్తుందని ప్రతీతి.
అరుణాచల గిరిప్రదక్షిణ మానవ జన్మలో లభించే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక భాగ్యంగా భావిస్తారు.

అరుణాచల గిరిప్రదక్షిణ (గిరివలం) – సమగ్ర ప్రాశస్త్యం, నియమాలు & అంతరార్థంతమిళంలో కొండను 'గిరి' అని, చుట్టూ తిరగడాన్ని 'వలం' అని అంటారు. అరుణాచలంలో దేవాలయ ప్రాకారంలో కాకుండా సాక్షాత్తు పరమశివుని స్వరూపమైన 14 కిలోమీటర్ల పర్వతం చుట్టూ చేసే ప్రదక్షిణే గిరివలం. "పాదాలతో చేసే తపస్సు"గా గిరిప్రదక్షిణను ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలు అభివర్ణించాయి.
1. గిరిప్రదక్షిణ పురాణ నేపథ్యంపార్వతీ దేవి తపస్సు: పరమశివుని శరీరంలో సగభాగం (అర్ధనారీశ్వర రూపం) పొందడం కోసం పార్వతీ దేవి గౌతమ మహర్షి ఆశ్రమంలో ఉంటూ ఈ అరుణాచల పర్వతానికి గిరిప్రదక్షిణ చేసిందని అరుణాచల పురాణం చెబుతోంది.సిద్ధుల మార్గం: ఈ పర్వత మార్గంలో ఎందరో సిద్ధులు, యోగులు అదృశ్య రూపంలో ప్రదక్షిణ చేస్తూ ఉంటారని, వారి పాదధూళి భక్తులపై పడటం వల్ల జన్మజన్మల పాపాలు నశిస్తాయని విశ్వాసం.

2. శాస్త్రోక్తమైన గిరిప్రదక్షిణ నియమాలురమణ మహర్షి మరియు అరుణాచల శాస్త్రాల ప్రకారం గిరిప్రదక్షిణ చేసే విధానం:నడక వేగం: నవమాసాలు నిండిన గర్భిణీ స్త్రీ ఎంత నిదానంగా, ఏకాగ్రతతో అడుగులు వేస్తుందో అంత నెమ్మదిగా నడవాలి. పరుగు పెట్టడం లేదా సైకిళ్లు, బైక్‌లపై వెళ్లడం వల్ల ప్రదక్షిణ ఫలం లభించదు.కొండ స్థానం: పర్వతాన్ని ఎల్లప్పుడూ మన కుడివైపున ఉంచుకుని మాత్రమే నడవాలి (క్లాక్‌వైజ్ / ప్రదక్షిణ దిశ). ఎడమ చేతి వైపు కొండ ఉండేలా ఎప్పుడూ తిరగకూడదు.మౌన వ్రతం & నామస్మరణ: ప్రాపంచిక విషయాలు, రాజకీయాలు, వ్యాపార సంబంధిత సంభాషణలు పూర్తిగా నిషేధం. 'ఓం నమః శివాయ' లేదా 'అరుణాచల శివ' అనే మూలమంత్ర జపం చేస్తూ అంతర్ముఖంగా నడవాలి.పాదరక్షలు త్యజించడం: పర్వతం రాతి రూపంలో ఉన్న శివుడు కాబట్టి నేలపై చెప్పులు లేకుండా పాదాలతో స్పర్శిస్తూ నడవాలి.దృష్టి కొండపైనే: నడుస్తున్నంత సేపు మనస్సు, దృష్టి అరుణాచల శిఖరం పైనే కేంద్రీకృతమై ఉండాలి.

3. గిరి మార్గంలోని ముఖ్య దర్శనీయ స్థలాలు14 కిలోమీటర్ల మార్గంలో అష్టలింగాలతో పాటు పలు విశిష్ట పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి:రమణాశ్రమం: భగవాన్ రమణ మహర్షి తపస్సు చేసిన దివ్య స్థలం.నేరండ్ర దర్శనం (ముఖ దర్శనం): ఈ ప్రదేశం నుంచి కొండను చూస్తే శివుని ముఖం లేదా నంది ఆకారం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.సూర్య, చంద్ర లింగాలు: అష్టలింగాలతో పాటు ప్రత్యేకంగా కొలువైన లింగాలు.దుర్గాంబిక ఆలయం: పర్వత పాదాల వద్ద కొలువైన శక్తిపీఠ స్వరూపం.ఆది అరుణాచలేశ్వరుడు: ప్రధాన ఆలయం కంటే ప్రాచీనమైనదిగా భావించే చిన్న ఆలయం.

4. గిరిప్రదక్షిణ ఆధ్యాత్మిక, శారీరక ప్రయోజనాలుఅహంకార విచ్ఛిత్తి: నిరంతరం కొండను చూస్తూ నడవడం వల్ల 'నేను' అనే భావన నశించి, పరమాత్మ తత్త్వంలో ఐక్యం కలుగుతుంది.కర్మ క్షయం: శాస్త్రోక్తంగా ఒకసారి గిరిప్రదక్షిణ చేస్తే కోటి అశ్వమేధ యాగాలు చేసిన ఫలం, వేయి గంగాస్నానాల పుణ్యం దక్కుతుందని పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి.దివ్య మూలికా వాయువులు: అరుణాచల పర్వతంపై వేలాది అరుదైన సంజీవిని మూలికలు ఉన్నాయి. తెల్లవారుజామున లేదా రాత్రి వేళల్లో కొండ పైనుంచి వీచే స్వచ్ఛమైన గాలిని పీల్చడం వల్ల ఆస్తమా, నరాల బలహీనత, రక్తపోటు వంటి దీర్ఘకాలిక సమస్యలు తగ్గుముఖం పడతాయి.మానసిక వికాసం: నిరంతర నడక, నామస్మరణ వల్ల మెదడులో సానుకూల తరంగాలు ఉత్పన్నమై మానసిక ఒత్తిడి, నిరాశ (డిప్రెషన్) పూర్తిగా తొలగిపోతాయి.
5. పౌర్ణమి గిరివలం విశిష్టతప్రతి నెలా వచ్చే పౌర్ణమి నాడు అరుణాచలంలో లక్షలాది మంది భక్తులు గిరిప్రదక్షిణ చేస్తారు:పౌర్ణమి నాటి నిండు చంద్రుని అమృత కిరణాలు కొండపై ఉన్న మూలికలను తాకి భూమిపై ప్రసరిస్తాయి.ఆ సమయంలో కొండ చుట్టూ తిరగడం వల్ల శరీరానికి విశేషమైన ప్రాణశక్తి లభిస్తుంది.పౌర్ణమి రోజున సిద్ధ పురుషులు సైతం మానవ రూపాల్లో లేదా అదృశ్యంగా ప్రదక్షిణ చేస్తారని ప్రతీతి, అందుకే ఆ రోజు చేసే సాధనకు అనంతమైన ఫలితం ఉంటుంది.

అరుణాచల క్షేత్రంలో అత్యంత వైభవంగా జరిగే ప్రధాన వార్షిక వేడుక కార్తీక దీపోత్సవం (తమిళంలో 'కార్త్తిగై దీపం'). బ్రహ్మ, విష్ణువులకు శివుడు ఆది అంతం లేని మహా జ్యోతిర్లింగ స్తంభంగా దర్శనమిచ్చిన పవిత్ర ఘట్టానికి ప్రతీకగా ఈ ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు.

అరుణాచల శిఖరంపై కార్తీక మహాదీపం. Source:
1. బ్రహ్మోత్సవాలు & భరణి దీపం
ఈ ఉత్సవం కార్తీక మాసంలో 10 రోజుల పాటు బ్రహ్మోత్సవాల రూపంలో జరుగుతుంది. 10వ రోజున కార్తీక పూర్ణిమ, కృత్తికా నక్షత్రం కలయికలో ఈ మహా క్రతువు పరాకాష్టకు చేరుకుంటుంది.
భరణి దీపం (ఉదయం 4:00 గంటలకు):
పదవ రోజు తెల్లవారుజామున అరుణాచలేశ్వరుని గర్భగుడిలో వేద మంత్రోచ్ఛారణల నడుమ 'భరణి దీపం' వెలిగిస్తారు.
ఈ ఏక జ్యోతి నుంచి ఐదు దివ్య దీపాలను వెలిగిస్తారు. ఇవి పరమేశ్వరుని పంచకృత్యాలైన సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధానం, అనుగ్రహం లను సూచిస్తాయి.
ఈ దీపాలను భక్తుల దర్శనార్థం ఆలయ ప్రాంగణంలో ఊరేగిస్తారు.

2. కొండపై మహాదీపం వెలిగించే ఘట్టం (సాయంత్రం 6:00 గంటలకు)
సాయంత్రం వేళ ఆలయం లోపల, బయట ఒకే సమయంలో జరిగే అద్భుత ఘట్టం ఇది:

అర్థనారీశ్వర స్వామి దర్శనం:
సాయంత్రం సరిగ్గా 6 గంటల సమయంలో శ్రీ అరుణాచలేశ్వరుడు ‘అర్థనారీశ్వర’ రూపంలో ఆలయ ప్రాంగణంలోని దీప దర్శన మండపంలోకి వేంచేస్తారు. సంవత్సరంలో స్వామివారు ఈ రూపంలో భక్తులకు దర్శనమిచ్చేది కేవలం ఈ కొద్ది నిమిషాలు మాత్రమే.

ఆలయంలో అఖండ జ్యోతి & బాణాసంచా:
స్వామివారు మండపంలోకి రాగానే, ఆలయం ముందున్న భారీ ఇనుప స్తంభంపై అఖండ జ్యోతిని వెలిగిస్తారు. అదే క్షణంలో కొండపై ఉన్నవారికి సంకేతంగా ఆలయం నుంచి ప్రత్యేక బాణాసంచా పేలుస్తారు.

శిఖరంపై మహాదీప ప్రజ్వలన:
ఆ సంకేతాన్ని చూడగానే, సుమారు 2,668 అడుగుల ఎత్తున్న అరుణాచల కొండ శిఖరంపై వేద పండితులు, నిర్దేశిత వంశస్థులు ఏకకాలంలో ‘మహాదీపం’ ప్రజ్వలన చేస్తారు.
ఆ సమయంలో ఆలయ ప్రాంగణంలో, గిరి ప్రదక్షిణ మార్గంలో ఉన్న లక్షలాది మంది భక్తులు చేతులెత్తి "అణ్ణామలైయారుక్కు అరోహరా.. అరుణాచలేశ్వరాయ నమో నమః" అంటూ చేసే జయజయధ్వానాలతో తిరువణ్ణామలై మార్మోగిపోతుంది.

3. మహాదీపం తయారీ – ప్రత్యేకతలు
శిఖరంపై వెలిగే దీపం సాధారణమైనది కాదు. దీని కోసం రోజుల తరబడి విస్తృత ఏర్పాట్లు జరుగుతాయి:

భారీ కొప్పెర (దీప పాత్ర):
రాగి మరియు ఇనుముతో తయారుచేసిన సుమారు 5 నుంచి 6 అడుగుల ఎత్తున్న భారీ కొప్పెరను కొండపైకి మోసుకెళ్తారు.

నెయ్యి పరిమాణం:
ఈ మహాదీపం కోసం భక్తులు సమర్పించిన దాదాపు 3,500 నుండి 4,000 కిలోల స్వచ్ఛమైన ఆవు నెయ్యిని ఉపయోగిస్తారు.

ప్రత్యేక వత్తి:
దీపం నిరంతరం వెలిగేందుకు సుమారు 300 నుంచి 350 మీటర్ల పొడవైన స్వచ్ఛమైన నూలు (కాటన్/గజ్జి) వస్త్రాన్ని వత్తిగా వినియోగిస్తారు.

కర్పూరం:
జ్యోతి ప్రజ్వలనకు వందల కిలోల నాణ్యమైన కర్పూరాన్ని వాడుతారు.

ప్రకాశం పరిధి:
ఈ జ్యోతి జ్వాలలు కొండపై నుంచి సుమారు 35 నుండి 40 కిలోమీటర్ల దూరం వరకు ప్రస్ఫుటంగా దర్శనమిస్తాయి. ఈ దీపం దాదాపు 7 నుండి 11 రోజుల పాటు కొండపై నిరంతరాయంగా వెలుగుతూనే ఉంటుంది.

4. మహాదీప దర్శన ఫలితం & ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం
అహంకార దహనం:
కొండ శిఖరంపై వెలిగే అగ్నిజ్యోతి అహంకారాన్ని భస్మం చేసే 'జ్ఞానాగ్ని'కి ప్రతీక. మనలోని అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించి, ఆత్మజ్ఞానమనే వెలుగును నింపడమే దీని అంతరార్థం.

పాప విముక్తి:
కార్తీక మహాదీపాన్ని దర్శిస్తే సర్వపాపాలు నశించి జన్మరాహిత్యం (మోక్షం) లభిస్తుందని అరుణాచల పురాణం చెబుతోంది.

గిరిప్రదక్షిణ విశేషం:
మహాదీపం వెలిగిన సమయంలో కొండ చుట్టూ గిరిప్రదక్షిణ చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదంగా భావిస్తారు. ఆ రాత్రి వేళ సుమారు 20 నుండి 25 లక్షల మంది భక్తులు కొండ చుట్టూ కాలినడకన ప్రదక్షిణ చేస్తారు.

5. పవిత్రమైన 'మై' (దీప ప్రసాదం)
మహాదీపం పూర్తిగా శాంతించిన తర్వాత, ఆ పాత్ర అడుగున చేరిన మసిని సేకరించి సుగంధ ద్రవ్యాలు, నెయ్యి కలిపి పవిత్రమైన 'మై' (దీప కాటుక) తయారుచేస్తారు.
ఈ ప్రసాదాన్ని నుదుటన తిలకంగా ధరిస్తే దృష్టిదోషాలు, గ్రహపీడలు, ప్రతికూల శక్తులు తొలగి రక్షణ లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం

అరుణాచలం – సిద్ధ పురుషుల, మహర్షుల దివ్య నిలయం (పూర్తి వివరాలు)

అరుణాచల పర్వతం కేవలం బాహ్య ప్రపంచానికి కనిపించే రాతి కొండ మాత్రమే కాదు; ఇది యుగాలుగా వేలాది మంది సిద్ధులు, అవధూతలు, జ్ఞానులు మరియు చిరంజీవులైన తపోధనులకు నివాస స్థలం. "అరుణాచలంలో అడుగుపెట్టిన ప్రతి ఒక్కరి అంతరంగంలో సిద్ధుల చైతన్యం స్పందిస్తుంది" అని చెబుతారు. తమిళ సంప్రదాయంలోని 18 మంది ప్రధాన సిద్ధులలో (పదునెన్ సిద్ధులు) చాలామందికి అరుణాచలంతో ప్రత్యక్ష అనుబంధం ఉంది.

1. కొండ అంతర్భాగంలో గుప్త గుహలు & సిద్ధుల నివాసం
పురాణాలు, స్థానిక ఐతిహ్యాల ప్రకారం అరుణాచల పర్వత గర్భంలో అత్యంత విశాలమైన అద్భుత ఆధ్యాత్మిక లోకాలు ఉన్నాయి:

సూక్ష్మ శరీరాలతో తపస్సు:
భౌతిక కంటికి కొండ రాయిలా కనిపించినప్పటికీ, కొండ లోపల ఉన్న గుహల్లో గౌతమ మహర్షి, అగస్త్యుడు, భోగర్, పులిపాణి వంటి సిద్ధ పురుషులు ఇప్పటికీ సూక్ష్మ శరీరాలతో  నిరంతర ధ్యానంలో ఉన్నారని ప్రతీతి.

సిద్ధుల పాదధూళి:
పౌర్ణమి రాత్రులలో లేదా బ్రహ్మ ముహూర్తంలో సిద్ధులు సాధారణ సాధువుల రూపంలో లేదా అదృశ్య రూపంలో అరుణాచల గిరిప్రదక్షిణ చేస్తూ ఉంటారని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అందుకే గిరివలంలో నడుస్తున్న ప్రతి సాధువును సాక్షాత్తు సిద్ధ పురుషుడిగానే భావించి గౌరవిస్తారు.

2. అరుణాచలాన్ని ప్రభావితం చేసిన యుగపురుషులు
అరుణాచల క్షేత్ర మహత్యాన్ని ఆధునిక ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన కొందరు ముఖ్య మహనీయులు:

భగవాన్ రమణ మహర్షి (1879 – 1950)
కేవలం 16 ఏళ్ల ప్రాయంలో "అరుణాచల తండ్రి నన్ను పిలిచాడు" అంటూ ఇల్లు విడిచి తిరువణ్ణామలై చేరుకున్నారు.
జీవితాంతం అరుణాచలాన్ని వీడకుండా ఇక్కడే ఉండి, ప్రపంచానికి ‘నేనెవరిని?’ 
(ఆత్మవిచారణ ) మార్గాన్ని అందించారు.

పర్వతంపై ఉన్న పాతాళ లింగం, విరూపాక్ష గుహ, స్కందాశ్రమంలలో దశాబ్దాల పాటు నిశ్చల సమాధి స్థితిలో గడిపారు. ఆయన స్థాపించిన ‘శ్రీ రమణాశ్రమం’ నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆధ్యాత్మిక సాధకులకు ప్రధాన కేంద్రం.

శ్రీ శేషాద్రి స్వామిగళ్ (1870 – 1929)
రమణ మహర్షి సమకాలికులైన గొప్ప అవధూత. పిచ్చివాడిలా నటిస్తూ తన దివ్య శక్తులతో (సిద్ధులతో) ఎందరో భక్తుల కష్టాలను, రోగాలను నయం చేశారు.

రమణ మహర్షి అరుణాచలం వచ్చిన తొలినాళ్లలో పాతాళ లింగ గుహలో శరీరంపై పురుగులు పడుతున్నా సమాధి స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఆయనను గుర్తించి కాపాడిన మహోన్నత శక్తి శేషాద్రి స్వామి. వీరి జీవ సమాధి రమణాశ్రమం సమీపంలోనే ఉంది.

యోగి రాంసురత్‌కుమార్ (విసిరి స్వామి) (1918 – 2001)
ఆధునిక కాలంలో అరుణాచలంలో జీవించిన గొప్ప సిద్ధపురుషుడు. చేతిలో ఒక విసనకర్ర (విసిరి), ఒక గిన్నె పట్టుకుని నిరంతరం భగవన్నామ స్మరణ చేస్తూ గడిపారు.

దేశవిదేశాల నుంచి వచ్చే వేలాది మంది భక్తులకు భరోసానిచ్చి, వారి మానసిక రుగ్మతలను తొలగించారు. వీరి బృహత్తర ఆశ్రమం గిరివల మార్గంలో కొలువై ఉంది.

గుహై నమశ్శివాయ & గురు నమశ్శివాయ
16వ శతాబ్దానికి చెందిన కర్ణాటక సిద్ధుడు. అరుణాచల పర్వతంపై ఒక గుహలో వందల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశారని చెబుతారు (దీనినే నేడు 'నమశ్శివాయ గుహ' అంటారు).

అరుణాచలేశ్వరునిపై ఎన్నో అద్భుతమైన తమిళ స్తోత్రాలను, తత్వాలను వీరు రచించారు.

అరుణగిరినాథర్ (15వ శతాబ్దం)
జీవితంలో తీవ్ర నిరాశతో ఆలయ గోపురం పైనుంచి దూకి ప్రాణత్యాగం చేసుకోబోగా, సాక్షాత్తు సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి (మురుగన్) ప్రత్యక్షమై ఆయనను రక్షించి 'తిరుప్పుగళ్' అనే దివ్య భక్తి కావ్యాన్ని రాయించారు.

3. పర్వతంపై ప్రసిద్ధ తపో గుహలు
అరుణాచల పర్వత సానువుల్లో సిద్ధులు తపస్సు చేసిన అత్యంత పవిత్రమైన గుహలు:

విరూపాక్ష గుహ :
13వ శతాబ్దానికి చెందిన విరూపాక్ష దేవ అనే సిద్ధుడు ఇక్కడ వందల ఏళ్లు తపస్సు చేశారు. ఆయన శరీరం సమాధి తర్వాత విభూతిగా మారిందని చెబుతారు. ఆ తర్వాత రమణ మహర్షి సుమారు 17 ఏళ్ల పాటు (1899–1916) ఈ గుహలోనే నివసించి మౌన తపస్సు చేశారు. ఈ గుహ ఓంకారాకారంలో ఉండటం విశేషం.

స్కందాశ్రమం :
పర్వతంపై విరూపాక్ష గుహ కంటే కొంచెం ఎత్తులో ఉంటుంది. కందస్వామి అనే భక్తుడు శ్రమించి నిర్మించిన ఆశ్రమం ఇది. ఇక్కడ రమణ మహర్షి సుమారు 6 సంవత్సరాలు (1916–1922) తన తల్లి అళగమ్మాళ్‌తో కలిసి గడిపారు. ఇక్కడ నిరంతరం చల్లని నీటి ఊట ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.

మామిడి చెట్టు గుహ :

రమణ మహర్షి వేసవి కాలంలో తపస్సు కోసం వినియోగించిన మరో ప్రశాంత గుహ.

4. గిరివల మార్గంలోని జీవ సమాధులు

14 కిలోమీటర్ల గిరిప్రదక్షిణ మార్గం పొడవునా ఎందరో సిద్ధుల, జ్ఞానుల జీవ సమాధులు ఉన్నాయి:

ఇడైక్కాదర్ సిద్ధర్ సమాధి: నవగ్రహాల స్థితిగతులను మార్చగల శక్తి సంపాదించిన గొప్ప సిద్ధుడి స్థానం.
కన్నప్ప నాయనార్ సమాధి: పరమశివుడికి తన కళ్లను సమర్పించి మోక్షం పొందిన భక్త శిఖామణి స్మారకం.
దుర్వాస మహర్షి, గౌతమ మహర్షి తపో స్థలాలు: గిరి ప్రదక్షిణ మార్గంలోని పలు తీర్థాల వద్ద వీరు శివలింగాలను ప్రతిష్ఠించి తపస్సు చేశారు.
అరుణాచలంలో చేసే ప్రతి ధ్యాన సాధన, గిరిప్రదక్షిణ సిద్ధ పురుషుల సూక్ష్మ అనుగ్రహంతో వేగంగా ఫలిస్తుందని, మోక్ష మార్గాన్ని సులభతరం చేస్తుందని నమ్ముతారు.

అరుణాచలేశ్వరుడి ఆలయం (తిరువణ్ణామలై) భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద, అత్యంత పురాతనమైన శైవ క్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇది దాదాపు 25 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న బృహత్తర ఆలయ సముదాయం. ద్రావిడ నిర్మాణ శైలికి  ఇది ఒక అద్భుతమైన ప్రతీక. వేల సంవత్సరాల కాలంలో చోళులు, పాండ్యులు, హోయసలులు, విజయనగర చక్రవర్తులు మరియు నాయక రాజులు ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి, విస్తరణకు విశేష కృషి చేశారు.
1. బృహత్తర ప్రాకారాలు (సహస్ర ప్రాకార శైలి)ఆలయం మొత్తం 5 భారీ ప్రాకారాలు (వరుస ప్రాకార గోడలు) కలిగి ఉంటుంది. భక్తుడు బాహ్య ప్రపంచం నుంచి అంతర్ముఖుడై గర్భగుడికి చేరుకునే ఆధ్యాత్మిక క్రమాన్ని ఈ ప్రాకారాలు సూచిస్తాయి:మొదటి & రెండవ ప్రాకారాలు: గర్భగుడికి అతి సమీపంలో ఉండే ఈ ప్రాకారాలు చోళుల కాలం (9వ – 10వ శతాబ్దం) నాటి అత్యంత ప్రాచీన రాతి కట్టడాలు. ఇక్కడ ప్రాచీన శాసనాలు, శిల్పాలు ఉన్నాయి.మూడవ ప్రాకారం: ఇక్కడ ఉణ్ణామలై అమ్మన్ (అపితకుచాంబాల్) అమ్మవారి ఆలయం, ప్రముఖ ఆలయ పుష్కరిణిలు ఉన్నాయి.నాల్గవ & ఐదవ ప్రాకారాలు: విజయనగర రాజులు, నాయక రాజుల కాలంలో విస్తరించబడిన భారీ బహిరంగ ప్రాంగణాలు. ఇక్కడే వేయి స్తంభాల మండపం, రాజగోపురం కొలువై ఉన్నాయి.

2. దివ్య గోపురాలు (9 భారీ రాజగోపురాలు)ఆలయ ప్రాకారాలకు నాలుగు దిక్కులా కలిపి మొత్తం 9 రాజగోపురాలు ఉన్నాయి. వీటిలో నాలుగు ప్రధాన దిక్కులలో ఉన్న గోపురాలు అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి:రాజగోపురం (తూర్పు ద్వారం):ఆలయ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారమైన తూర్పు గోపురాన్ని విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలు 1516లో ప్రారంభించగా, తర్వాతి రాజులు పూర్తి చేశారు. ఇది 217 అడుగుల ఎత్తు, 11 అంతస్తులతో దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యంత ఎత్తైన గోపురాల్లో ఒకటిగా విలసిల్లుతోంది.అమ్మణి అమ్మాళ్ గోపురం (ఉత్తర ద్వారం):'అమ్మణి అమ్మాళ్' అనే మహిళా సన్యాసిని భక్తుల నుంచి విరాళాలు సేకరించి నిర్మించిన అద్భుత గోపురం.తిరుమంజన గోపురం (దక్షిణ ద్వారం):స్వామివారి అభిషేక జలాలను తీసుకురావడానికి ఉపయోగించే పవిత్ర ద్వార గోపురం.పేయి గోపురం (పశ్చిమ ద్వారం):అరుణాచల కొండకు అత్యంత సమీపంలో ఉండే పశ్చిమ గోపురం.
3. వాస్తు, శిల్పకళా అద్భుతాలుఆయిరం కాల్ మండపం (వేయి స్తంభాల మండపం):ఐదవ ప్రాకారంలో శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో నిర్మించిన అద్భుత కళాఖండం. దీనిలో ఒకే పరిమాణంలో ఉండే వేయి రాతి స్తంభాలు సమాంతరంగా అమర్చబడి ఉంటాయి. ప్రతి స్తంభంపై పురాణ గాథలు, నాట్య భంగిమలు, యాలీ (సింహం-ఏనుగు కలయిక) శిల్పాలు చెక్కబడి ఉంటాయి.పాతాళ లింగం:వేయి స్తంభాల మండపానికి సమీపంలో భూగర్భంలో ఉండే చిన్న గుహాలయం. భగవాన్ రమణ మహర్షి అరుణాచలం వచ్చిన తొలినాళ్లలో కీటకాలు కుడుతున్నా చలించకుండా సమాధి స్థితిలో తపస్సు చేసిన చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం ఇది.కంబత్తు ఇళయనార్ (సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర ఆలయం):వేయి స్తంభాల మండపం సమీపంలోని స్తంభం వద్ద అరుణగిరినాథర్‌కు మురుగన్ (సుబ్రహ్మణ్యస్వామి) ప్రత్యక్షమైనట్లు చెప్పే పవిత్ర సన్నిధి
.4. గర్భగుడి & అగ్ని తత్త్వ నిర్మాణంగర్భాలయం (గర్భగృహం):ఇది చతురస్రాకారంలో అత్యంత నిరాడంబరంగా, ప్రాచీన చోళుల శైలిలో నిర్మితమైంది. స్వామివారు స్వయంభూ తేజోలింగం (అగ్ని లింగం) రూపంలో దర్శనమిస్తారు.విమాన గోపురం:గర్భగుడి పైభాగంలో ఉన్న విమానం పూర్తిగా బంగారు పూతతో మెరిసిపోతూ ఉంటుంది.అద్దాల మండపం & నృత్య మండపాలు:ఉత్సవ మూర్తుల విశ్రాంతి కోసం, కళా ప్రదర్శనల కోసం ప్రత్యేక శిల్పకళతో కూడిన మండపాలు ఉన్నాయి.
5. పవిత్ర పుష్కరిణులు (తీర్థాలు)ఆలయ ప్రాంగణంలో అనేక పవిత్ర కోనేరులు ఉన్నాయి:శివగంగ తీర్థం: మూడవ ప్రాకారంలో ఉన్న అతిపెద్ద రాతి మెట్ల కోనేరు.బ్రహ్మ తీర్థం: ఉత్సవ సమయాల్లో స్వామివారి తీర్థవారీల కోసం ఉపయోగించే దివ్య జలాశయం.6. చారిత్రక శాసనాలుఈ ఆలయ గోడలపై దాదాపు 48 ద్రవిడ, సంస్కృత శాసనాలు ఉన్నాయి. చోళ రాజులు ఉత్తమ చోళుడు, రాజరాజ చోళుడు నుంచి మొదలుకొని విజయనగర ప్రభువుల వరకు ఆలయానికి ఇచ్చిన భూములు, ఆభరణాలు, ఆవులు, పూజా విధానాల వివరాలను ఈ శాసనాలు వివరిస్తాయి. శతాబ్దాలుగా యుద్ధాలు, రాజకీయ మార్పులు జరిగినా చెక్కుచెదరకుండా నిలిచిన అద్భుత ధార్మిక కేంద్రం ఇది.

అరుణాచలేశ్వరుడి ఆలయంలో జరిగే రోజువారీ పూజలు, దర్శన సమయాల గురించి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నారా?
అరుణాచలేశ్వరుడి ఆలయంలో రోజూ శైవాగమ (ముఖ్యంగా కారణాగమ) సంప్రదాయం ప్రకారం ఆరు కాలాల పూజలు (ఆరు కాల పూజై) అత్యంత నియమనిష్టలతో జరుగుతాయి.

1. రోజువారీ ఆలయ వేళలు
సాధారణ రోజుల్లో ఆలయం తెరిచి ఉండే సమయాలు:
ఉదయం: 05:00 AM నుండి 12:30 PM వరకు
సాయంత్రం: 03:30 PM నుండి రాత్రి 09:30 PM వరకు
(పౌర్ణమి, కార్తీక దీపోత్సవం, ప్రదోషం వంటి విశేష దినాల్లో ఆలయాన్ని మధ్యాహ్నం కూడా మూసివేయకుండా భక్తుల రద్దీని బట్టి ఎక్కువ సమయం తెరిచి ఉంచుతారు).

2. ఆరు కాలాల నిత్య పూజా విధానం
స్వామివారికి రోజుకు ఆరు సార్లు నిర్దిష్ట సమయాల్లో ప్రత్యేక పూజలు, నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు:

పూజ పేరు:                          సమయం (సుమారు)    విశిష్టత & క్రతువు
ఉషఃకాల పూజ (గోపూజ)    05:30 AM – 06:00 AM    తెల్లవారుజామున ఆలయ ద్వారాలు తెరిచి పళ్లకీ సేవ, గోపూజతో స్వామివారిని మేల్కొలుపుతారు. ప్రాతఃకాల అభిషేకం, నైవేద్యం జరుగుతాయి.

కాలసంధి పూజ    08:00 AM – 08:30 AM    ఉదయం పూట జరిగే ముఖ్యమైన ఆరాధన. స్వామి, అమ్మవార్లకు పంచామృతాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో శాస్త్రోక్త అభిషేకం, విశేష అలంకరణ నిర్వహిస్తారు.

ఉచ్చికాల పూజ (మధ్యాహ్న పూజ)    11:30 AM – 12:00 PM    మధ్యాహ్న నివేదన పూజ. స్వామివారికి మహానైవేద్యం సమర్పించి, మహా హారతి ఇస్తారు. దీని తర్వాత ఆలయ ద్వారాలు మూసివేస్తారు.

సాయరక్షై పూజ (సాయంకాల పూజ)    05:30 PM – 06:00 PM    సాయంత్రం ప్రదోష వేళకు అనుగుణంగా జరిగే పూజ. దీపారాధనలు, మంత్రపుష్ప సమర్పణతో ప్రాంగణమంతా ఆధ్యాత్మిక శోభతో నిండిపోతుంది.

ఇరండం కాల పూజ (రాత్రి పూజ)    07:30 PM – 08:00 PM    రాత్రి వేళ స్వామివారికి జరిగే విశేష ఆరాధన మరియు హారతి. భక్తులు అధిక సంఖ్యలో ఈ దర్శనంలో పాల్గొంటారు.
అర్థజామ పూజ (పళ్లకీ సేవ)    09:00 PM – 09:30 PM    ఆ రోజు చివరి పూజ. స్వామివారి పాదుకలను పళ్లకీలో ఉంచి వేదఘోష, మంగళవాయిద్యాలతో అమ్మవారి సన్నిధిలోని పడకగదికి (శయన మందిరం) ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్తారు.

3. భక్తుల దర్శన విభాగాలు
ఉచిత దర్శనం (ధర్మ దర్శనం): 
సాధారణ క్యూ లైన్ల ద్వారా భక్తులు స్వామి, అమ్మవార్లను దర్శించుకోవచ్చు. సాధారణ రోజుల్లో 30 నిమిషాల నుంచి 1 గంట, పౌర్ణమి వేళల్లో 3 నుంచి 5 గంటలకు పైగా సమయం పడుతుంది.

ప్రత్యేక ప్రవేశ దర్శనం :
త్వరితగతిన దర్శనం చేసుకోవాలనుకునే వారి కోసం నామమాత్రపు రుసుముతో ప్రత్యేక క్యూ లైన్ సౌకర్యం ఉంటుంది.

అభిషేక సేవలు:
ఉదయం వేళల్లో జరిగే ఉషఃకాల, కాలసంధి పూజల్లో స్వామివారికి జరిగే అభిషేక సేవలను ఆలయ దేవస్థానం  కౌంటర్ల ద్వారా ముందస్తుగా బుక్ చేసుకునే సదుపాయం ఉంది.

భక్తులు పాటించవలసిన ముఖ్య సూచనలు
దుస్తుల నియమావళి :
పురుషులు సాంప్రదాయ ధోతి/కుర్తా, స్త్రీలు చీర లేదా చుడీదార్ ధరించాలి. జీన్స్, టీ-షర్టులు, షార్ట్‌లకు అనుమతి ఉండదు.

మొబైల్ ఫోన్లు:
గర్భగుడి, అంతరాలయ ప్రాంగణంలో మొబైల్ ఫోన్లు వినియోగించడం, ఫోటోలు తీయడం నిషేధం.
అరుణాచల యాత్రకు వెళ్లేందుకు రవాణా, బస సౌకర్యాల వివరాలు తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నారా?

అరుణాచల క్షేత్రం (తిరువణ్ణామలై) తమిళనాడులోని ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రం. తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచి వెళ్లే భక్తుల కోసం రవాణా, వసతి మరియు ప్రయాణ ప్రణాళిక వివరాలు:1. రవాణా మార్గాలు రోడ్డు మార్గం (బస్సు / ప్రైవేట్ వాహనాలు)ఏపీ & తెలంగాణ నుంచి బస్సులు:ఆంధ్రప్రదేశ్ (విజయవాడ, తిరుపతి, నెల్లూరు, చిత్తూరు) నుండి తమిళనాడు ప్రభుత్వం  మరియు APSRTC నేరుగా తిరువణ్ణామలైకి బస్సు సర్వీసులు నడుపుతున్నాయి.హైదరాబాద్ లేదా విజయవాడ నుంచి నేరుగా బస్సు దొరకకపోతే, తిరుపతి లేదా వెల్లూరు  లేదా చెన్నై చేరుకుని అక్కడి నుంచి సులభంగా ప్రతి 15–30 నిమిషాలకు తిరువణ్ణామలై వెళ్లే బస్సులను ఎక్కవచ్చు.తిరుపతి నుండి తిరువణ్ణామలై సుమారు 190 కి.మీ (సుమారు 4 నుండి 5 గంటల ప్రయాణం).సొంత వాహనం / ట్యాక్సీ:చిత్తూరు - కాట్పాడి/వెల్లూరు - పోలూరు మీదుగా తిరువణ్ణామలైకి మంచి జాతీయ రహదారి మార్గాలు ఉన్నాయి.రైలు మార్గం (By Train)తిరువణ్ణామలై రైల్వే స్టేషన్ (TNM):తిరువణ్ణామలైలో రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. తిరుపతి, చెన్నై, విల్లుపురం, కాట్పాడిల నుంచి ప్యాసింజర్, ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు ఇక్కడికి నడుస్తాయి.ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్లు (సమీపంలో):కాట్పాడి జంక్షన్ (Katpadi - KPD): తిరువణ్ణామలైకి సుమారు 90 కి.మీ దూరం. భారతదేశంలోని అన్ని ప్రధాన నగరాలు (హైదరాబాద్, విజయవాడ, విశాఖపట్నం, బెంగళూరు) నుండి కాట్పాడికి భారీ సంఖ్యలో రైళ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. కాట్పాడి స్టేషన్ బయట నుంచే తిరువణ్ణామలైకి ప్రతి అరగంటకో బస్సు, ప్రైవేట్ ట్యాక్సీలు ఉంటాయి (ప్రయాణ సమయం సుమారు 2 గంటలు).విల్లుపురం జంక్షన్ (Villupuram- VM): తిరువణ్ణామలైకి సుమారు 60 కి.మీ దూరం.విమాన మార్గం (By Air)సమీప అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం చెన్నై (MAA) (సుమారు 180 కి.మీ) లేదా బెంగళూరు (BLR) (సుమారు 200 కి.మీ). అక్కడి నుంచి ట్యాక్సీ లేదా బస్సు ద్వారా చేరుకోవచ్చు.2. బస సౌకర్యాలు (Accommodation Options)తిరువణ్ణామలైలో భక్తుల అవసరాలు, బడ్జెట్‌కు అనుగుణంగా వివిధ రకాల వసతులు అందుబాటులో ఉన్నాయి:రమణాశ్రమం బస (Raman ashrama Guest Rooms):ఆధ్యాత్మిక సాధకులు, ధ్యానం చేయాలనుకునే వారి కోసం ఆశ్రమం ప్రాంగణంలో గదులు ఉంటాయి.ఇక్కడ బస చేయాలంటే కనీసం 2-3 నెలల ముందే రమణాశ్రమం అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.ఆలయ దేవస్థానం వసతి గృహాలు (Temple Cottages/Choultries):అరుణాచలేశ్వరుడి ఆలయ పరిపాలనా విభాగం ఆధ్వర్యంలో యాత్రికుల కోసం అతిథి గృహాలు ఉన్నాయి. వీటిని నేరుగా ఆలయ కౌంటర్ల వద్ద బుక్ చేసుకోవచ్చు.ఆశ్రమాలు & మఠాలు:శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమం, యోగి రాంసురత్‌కుమార్ ఆశ్రమం సమీపంలో మరియు గిరివల మార్గంలో పలు మఠాలు, సత్రాలు నామమాత్రపు రుసుముతో గదులను అందిస్తాయి.హోటళ్లు & లాడ్జీలు:ఆలయ రాజగోపురం చుట్టుపక్కల, చెంగం రోడ్ (రమణాశ్రమం రోడ్) ప్రాంతాల్లో సాధారణ లాడ్జీల నుంచి స్టార్ హోటళ్లు, రిసార్టులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.3. ప్రయాణానికి ముఖ్యమైన చిట్కాలుపౌర్ణమి రద్దీ:పౌర్ణమి సమయంలో దాదాపు 10 నుండి 20 లక్షల మంది భక్తులు గిరివలయానికి వస్తారు. ఆ సమయాల్లో ప్రయాణిస్తుంటే కనీసం 1-2 నెలల ముందే గదులను రిజర్వ్ చేసుకోవడం తప్పనిసరి.గిరిప్రదక్షిణ సమయం:ఎండ తీవ్రత తక్కువగా ఉండేలా సాయంత్రం 5 గంటల తర్వాత లేదా తెల్లవారుజామున 4 గంటలకు గిరిప్రదక్షిణ ప్రారంభించడం ఉత్తమం.ఆహార సదుపాయం:ఆలయ పరిసరాల్లో, చెంగం రోడ్డులో మంచి దక్షిణ భారత శాఖాహార భోజన శాలలు అందుబాటులో ఉన్నాయి

అరుణాచల క్షేత్ర దర్శనం, గిరిప్రదక్షిణ, ఆశ్రమాల సందర్శన ప్రశాంతంగా పూర్తి చేసుకునేందుకు అనువైన 2 రాత్రులు / 3 రోజుల సమగ్ర ప్రయాణ ప్రణాళిక (Itinerary):3 రోజుల అరుణాచల యాత్ర సమగ్ర ప్రణాళికరోజుసమయంప్రణాళిక & దర్శనీయ స్థలాలుముఖ్యాంశాలు      Day 1ఉదయంతిరువణ్ణామలై చేరుకోవడం, హోటల్/రూమ్ చెకిన్స్నానం, అల్పాహారం ముగించి కాసేపు విశ్రాంతి.మధ్యాహ్నం 3:30 – 7:30శ్రీ అరుణాచలేశ్వరుని ఆలయ మహా దర్శనంరాజగోపురం, వేయి స్తంభాల మండపం, పాతాళ లింగం, గర్భగుడిలో అగ్నిలింగ దర్శనం, ఉణ్ణామలై అమ్మవారి దర్శనం.రాత్రి 8:00 – 9:30ఆలయంలో అర్థజామ పూజ / పళ్లకీ సేవ వీక్షణంరాత్రి భోజనం ముగించి త్వరగా నిద్రపోవడం (మరుసటి రోజు ఉదయం కోసం).Day 2తెల్లవారుజామున 04:30 – ఉదయం 09:00అరుణాచల గిరిప్రదక్షిణ (గిరివలం - 14 కి.మీ)చల్లని వేళల్లో పాదరక్షలు లేకుండా కాలినడకన ప్రదక్షిణ. మార్గంలోని అష్టలింగాల దర్శనం, సూర్య-చంద్ర లింగాలు, నేరండ్ర దర్శనం.ఉదయం 09:30 – మధ్యాహ్నం 03:00అల్పాహారం, విశ్రాంతి, మధ్యాహ్న భోజనంనడక అలసట తీరడానికి తగినంత విశ్రాంతి తీసుకోవడం ముఖ్యం.సాయంత్రం 04:00 – రాత్రి 08:00రమణాశ్రమం & శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమంరమణుల సమాధి మందిరం, ధ్యాన హాలులో ధ్యానం, ఆశ్రమ గ్రంథాలయం, సమీపంలోని శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమం, యోగి రాంసురత్‌కుమార్ ఆశ్రమం సందర్శన.Day 3ఉదయం 06:30 – 10:30కొండపై ఉన్న విరూపాక్ష గుహ, స్కందాశ్రమం ట్రెక్కింగ్రమణాశ్రమం వెనుక మార్గం గుండా కొండపైకి నడక (సుమారు 30-45 నిమిషాల ఎక్కుడు). రమణ మహర్షి తపస్సు చేసిన గుహల్లో కొద్దిసేపు నిశ్శబ్ద ధ్యానం.ఉదయం 11:30 – మధ్యాహ్నం 01:00గది ఖాళీ చేయడం (రూమ్ చెక్-అవుట్), ప్రసాదాల కొనుగోలుఅరుణాచల మహాదీపపు కాటుక (మై), స్థానిక విభూతి, ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాల కొనుగోలు.మధ్యాహ్నం తర్వాతతిరుగు ప్రయాణం (కాట్పాడి / చెన్నై / తిరుపతి మీదుగా)తిరుగు ప్రయాణంలో సమయముంటే మార్గమధ్యంలోని ప్రసిద్ధ వెల్లూరు శ్రీపురం గోల్డెన్ టెంపుల్ దర్శించుకోవచ్చు.యాత్రికులకు ముఖ్యమైన ఆచరణాత్మక చిట్కాలుపాదాల సంరక్షణ: గిరిప్రదక్షిణ 14 కిలోమీటర్లు తారు రోడ్డుపై నడవాల్సి ఉంటుంది. ఎండ ఎక్కకముందే (ఉదయం 9 గంటల లోపు) పూర్తి చేయడానికి వేకువజామున 4:30 లేదా 5:00 గంటలకే మొదలుపెట్టడం ఉత్తమం.నీటి వసతి: ప్రదక్షిణ మార్గంలో తగినంత మంచినీరు, ఓఆర్‌ఎస్ (ORS) లేదా కొబ్బరినీళ్లు తీసుకుంటూ డీహైడ్రేషన్ బారిన పడకుండా చూసుకోండి.ఆశ్రమ నియమాలు: రమణాశ్రమం, స్కందాశ్రమంలలో సంపూర్ణ నిశ్శబ్దాన్ని పాటించాలి. మొబైల్ ఫోన్లు సైలెంట్‌లో ఉంచడం

అరుణాచల యాత్రను ముందస్తుగా ఎలాంటి గందరగోళం లేకుండా ప్రణాళిక చేసుకోవడానికి వసతి రిజర్వేషన్ విధానాలు, ముఖ్య రైలు/బస్సు అనుసంధాన సమయాల వివరాలు:

1. వసతి రిజర్వేషన్లు (Accommodation Booking)
తిరువణ్ణామలైలో బస చేయడానికి ప్రధాన ఎంపికలు, వాటి బుకింగ్ విధానాలు:

శ్రీ రమణాశ్రమం గెస్ట్ హౌస్:
బుకింగ్ విధానం: కేవలం అధికారిక వెబ్‌సైట్ (sriramanamaharshi.org) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.

నియమం: యాత్ర తేదీకి కనీసం 6 నుండి 8 వారాల ముందు అభ్యర్థన పంపాలి. ధ్యానం, అంతర్ముఖ సాధన కోసం వచ్చేవారికి గరిష్టంగా 3 రాత్రుల బసకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు (వసతి, భోజనం నామమాత్రపు విరాళం/ఉచిత ప్రాతిపదికన ఉంటాయి).

ఆలయ దేవస్థానం (HR&CE) కాటేజీలు:

ఆలయ రాజగోపురం ఎదురుగా ఉన్న అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఆఫీస్ వద్ద లేదా తమిళనాడు దేవాదాయ శాఖ అధికారిక పోర్టల్ ద్వారా కాటేజీలు అందుబాటులో ఉంటాయి. ధరలు రోజుకు సుమారు ₹400 నుండి ₹1,200 వరకు ఉంటాయి.

శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమం & యోగి రాంసురత్‌కుమార్ ఆశ్రమం:

చెంగం రోడ్డులో ఉంటాయి. ఫోన్ ద్వారా లేదా నేరుగా రిసెప్షన్ వద్ద బుక్ చేసుకోవచ్చు. బడ్జెట్ ధరల్లో కుటుంబాలకు అనువైన గదులు లభిస్తాయి.

ప్రైవేట్ హోటళ్లు / లాడ్జీలు:
చెంగం రోడ్ (Chengam Road): ప్రశాంతమైన వాతావరణం, ఆశ్రమాలకు దగ్గరగా ఉండాలనుకునే వారికి ఉత్తమం (ఉదాహరణకు Athena, Sparsa, Arunachala Ramana Home).

టెంపుల్ కార్ స్ట్రీట్ (రథ వీధులు): అరుణాచలేశ్వరుడి ఆలయానికి నడక దూరంలో ఉండాలనుకునే వారికి అనుకూలం. మేక్ మై ట్రిప్, గోఐబిబో వంటి ట్రావెల్ యాప్‌లలో ముందస్తుగా రూమ్‌లు లభిస్తాయి (రోజుకు ₹1,000 నుండి ₹3,500 వరకు).

2. రైలు ప్రయాణ సమయాలు & అనుసంధానం
తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చే భక్తులకు ప్రధానంగా కాట్పాడి (Katpadi - KPD) మరియు తిరువణ్ణామలై (TNM) స్టేషన్లు అనుకూలం:

కాట్పాడి జంక్షన్ మీదుగా (అత్యంత వేగవంతమైన మార్గం):

హైదరాబాద్ (సికింద్రాబాద్/కాచిగూడ), విశాఖపట్నం, విజయవాడ, తిరుపతి నుంచి బెంగళూరు/చెన్నై/కేరళ వైపు వెళ్లే దాదాపు అన్ని సూపర్ ఫాస్ట్, ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు (శబరి, శేషాద్రి, తిరుపతి ప్యాసింజర్లు మొదలైనవి) కాట్పాడిలో ఆగుతాయి.

కాట్పాడి టు తిరువణ్ణామలై: కాట్పాడి స్టేషన్ ఎదురుగా ఉండే బస్టాండ్ నుంచి ప్రతి 20–30 నిమిషాలకు తిరువణ్ణామలై వెళ్లే తమిళనాడు ప్రభుత్వ బస్సులు ఉంటాయి (సుమారు 2 గంటల ప్రయాణం, దూరం 90 కి.మీ).

నేరుగా తిరువణ్ణామలైకి వెళ్లే రైళ్లు:
తిరుపతి – తిరువణ్ణామలై/విల్లుపురం ప్యాసింజర్/ఎక్స్‌ప్రెస్: తిరుపతిలో ఉదయం బయలుదేరి మధ్యాహ్నానికి, లేదా సాయంత్రం బయలుదేరి రాత్రికి తిరువణ్ణామలై చేరుతుంది.

హౌరా/ఖరగ్‌పూర్ – విల్లుపురం ఎక్స్‌ప్రెస్: విజయవాడ, నెల్లూరు మీదుగా తిరువణ్ణామలై స్టేషన్ మీదుగానే ప్రయాణిస్తుంది.

3. బస్సు రవాణా సమయాలు
తిరుపతి నుంచి (అత్యధిక సర్వీసులు):
తిరుపతి సెంట్రల్ బస్ స్టేషన్ (APSRTC & TNSTC) నుంచి తిరువణ్ణామలైకి ఉదయం 4:30 AM నుండి రాత్రి 10:30 PM వరకు దాదాపు ప్రతి అరగంటకు ఒక బస్సు అందుబాటులో ఉంటుంది.
ప్రయాణ సమయం: సుమారు 4.5 నుండి 5 గంటలు (రూట్: చిత్తూరు - వెల్లూరు - పోలూరు - తిరువణ్ణామలై).
హైదరాబాద్ / విజయవాడ నుంచి:
హైదరాబాద్ (ఎంజీబీఎస్/మియాపూర్) నుంచి తిరువణ్ణామలైకి ప్రైవేట్ స్లీపర్ బస్సులు (సాయంత్రం 5:00 నుండి రాత్రి 8:00 మధ్య బయలుదేరి మరుసటి రోజు ఉదయం 6:00 - 8:00 కల్లా చేరుస్తాయి).
లేదా ముందుగా తిరుపతికి ఆర్టీసీ బస్సులో చేరుకుని, అక్కడి నుంచి తిరువణ్ణామలై బస్సు మారడం సులువైన పద్ధతి.

బెంగళూరు / చెన్నై నుంచి:
బెంగళూరు (శాంతి నగర్ బస్టాండ్) నుంచి ప్రతి గంటకు తిరువణ్ణామలై బస్సులు ఉంటాయి (సుమారు 4.5 గంటల ప్రయాణం).

చెన్నై (కిలాంబక్కం - KCBT బస్టాండ్) నుంచి 24 గంటలూ బస్సులు అందుబాటులో ఉంటాయి (సుమారు 3.5 నుండి 4 గంటలు).

‘అరుణాచల శివ’‘అరుణాచల శివ’‘అరుణాచల శివ’
‘అరుణాచల శివ’‘అరుణాచల శివ’‘అరుణాచల శివ’
‘అరుణాచల శివ’‘అరుణాచల శివ’‘అరుణాచల శివ’