ఒకే రోజున హరిహరుల పూజ.. వైకుంఠ చతుర్దశి వెనుక ఉన్న అద్భుత పురాణ గాథ ఇదే..
హరిహరుల (శివకేశవుల) ఆరాధనకు అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన పర్వదినం వైకుంఠ చతుర్దశి. ఏటా కార్తీక పౌర్ణమికి ముందు రోజున, అనగా కార్తీక శుక్ల చతుర్దశి నాడు ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. ఏడాదిలో ఒక్కసారి మాత్రమే వచ్చే ఈ పవిత్ర తిథికి ఎంతో ప్రత్యేకత ఉంది. ఇదే రోజున మహాదేవుడిని, శ్రీమహావిష్ణువును ఇద్దరినీ ఒకేసారి కొలుస్తారు. అయితే, ఈ ఇద్దరు దైవాలకు నిర్వహించే పూజలకు వేర్వేరు వేళలు ఉంటాయి.
సాధారణంగా చతుర్దశి తిథి పరమేశ్వరుడికి ప్రీతికరమైనది అయినప్పటికీ, ఈ రోజున శ్రీహరిని కూడా ప్రత్యేకంగా అర్చించడం వెనుక ఒక పురాణ గాథ ప్రచారంలో ఉంది.
పురాణాల ప్రకారం, కార్తీక శుక్ల చతుర్దశి నాడు శ్రీమహావిష్ణువు శివయ్యను దర్శించుకుని, పూజించేందుకు కాశీ క్షేత్రానికి విచ్చేశారు. ఆ సందర్భంలో వేయి పద్మాలతో (కమలాలతో) మహాశివుడిని అర్చించాలని ఆయన నిశ్చయించుకున్నారు.
ఆ సంకల్పం మేరకు శివారాధన మొదలుపెట్టి, ఒక్కొక్కటిగా పద్మాలను శివలింగంపై సమర్పించసాగారు. ఆ సమయంలో విష్ణుమూర్తి భక్తిశ్రద్ధలను పరీక్షించదలచిన పరమశివుడు, వాటిలో ఒక కమలాన్ని మాయం చేశారు.
పూజ చివరి దశకు చేరుకున్నప్పుడు పుష్పాలను లెక్కించిన శ్రీహరికి ఒక కమలం తక్కువైనట్లు తెలిసింది. దీనివల్ల తన పూజ అసంపూర్తిగా నిలిచిపోతుందని ఆయన భావించారు.
వెంటనే శ్రీమహావిష్ణువు తన నేత్రాన్ని తీసి శివుడికి అర్పించేందుకు సిద్ధమయ్యారు. విష్ణుమూర్తి కనులు పద్మాల వలె అందంగా ఉండటం వల్ల ఆయనకు 'కమలనయనుడు' అనే పేరు ఉంది. కమల పుష్పానికి బదులుగా తన కన్నునే సమర్పించడానికి సిద్ధపడిన విష్ణువు అచంచల భక్తికి పరమశివుడు ఎంతో ప్రీతి చెంది సాక్షాత్కరించారు.
తన కన్నును సమర్పించవద్దని శ్రీహరిని ఆపిన మహాదేవుడు, ఆయన భక్తికి మెచ్చి తన వద్ద ఉన్న అత్యంత శక్తివంతమైన ఆయుధమైన 'సుదర్శన చక్రాన్ని' కానుకగా ప్రసాదించారు.
అలా హరిహరుల మధ్య ఉన్న అభేద తత్వానికి, పరస్పర అనురాగానికి వైకుంఠ చతుర్దశి ఒక గొప్ప ప్రతీకగా నిలిచింది. అందువల్లే ఈ రోజును శివకేశవుల పూజలకు అత్యంత పవిత్రమైనదిగా భక్తులు భావిస్తారు.
వైకుంఠ చతుర్దశి నాడు శివుడితో పాటు విష్ణుమూర్తిని విశేషంగా పూజించినప్పటికీ, వీరి ఆరాధనకు నిర్దిష్టమైన శుభ గడియలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఈ పవిత్ర రోజున శ్రీమహావిష్ణువును అర్ధరాత్రి వేళ (నిశీథ కాలంలో) అర్చిస్తే, పరమశివుడిని వేకువజామున (సూర్యోదయ సమయంలో) పూజిస్తారు. ఇలా ఒకే రోజున ఇద్దరు దేవతలను ఆయా సంప్రదాయాల ప్రకారం కొలవడం ఈ పర్వదినం ప్రత్యేకత.
వైకుంఠ చతుర్దశిని పురస్కరించుకుని కాశీలోని మణికర్ణికా ఘాట్లో భక్తులు తెల్లవారుజామున పుణ్యస్నానాలు ఆచరిస్తారు. ఈ ఘాట్కు గొప్ప పౌరాణిక నేపథ్యం ఉంది.
పురాణ కథనాల ప్రకారం, పూర్వం ఈ ప్రదేశంలో పార్వతీదేవి చెవి కమ్మ (మణికర్ణిక) జారిపడిపోయిందట. ఆ కారణంగానే ఈ ఘాట్కు 'మణికర్ణిక' అనే పేరు స్థిరపడిందని చెబుతారు. వైకుంఠ చతుర్దశి నాడు ఇక్కడ ఆచరించే పుణ్యస్నానాన్ని 'మణికర్ణికా స్నానం' అంటారు.
మణికర్ణికా ఘాట్ను మోక్ష ద్వారంగా పరిగణిస్తారు. ఇక్కడ నిరంతరం చితులు కాలుతూనే ఉంటాయి. ఈ ఘాట్లో అంత్యక్రియలు జరిగే జీవులకు సాక్షాత్తు పరమశివుడే తారక మంత్రాన్ని ఉపదేశించి, వారికి ముక్తిని ప్రసాదిస్తారని కాశీ ఖండం వివరిస్తోంది. అందుకే హైందవ సంప్రదాయంలో ఈ ఘాట్కు అత్యున్నతమైన పవిత్ర స్థానం ఉంది.
మొత్తంగా వైకుంఠ చతుర్దశి అనేది శివకేశవులు ఒక్కటేననే సత్యాన్ని చాటే మహా పర్వదినం. ఈ పవిత్ర రోజున హరిహరులను భక్తితో ఆరాధించడం ద్వారా వారి సంపూర్ణ కృపకు పాత్రులవ్వవచ్చని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.