2001 గుజరాత్ భూకంపం తర్వాత కచ్ పునర్నిర్మాణ అద్భుతం
సూర్య జాతీయ డెస్క్: అహ్మదాబాద్, నవంబర్ 16: 2001 జనవరి 26న గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని కచ్ ప్రాంతాన్ని కుదిపేసిన మహా భూకంపం భారత విపత్తు నిర్వహణ చరిత్రలో ఒక పెను సవాలుగా నిలిచింది. రిక్టర్ స్కేలుపై 6.9 తీవ్రతతో సంభవించిన ఈ విలయం సుమారు కోటి మంది ప్రజల జీవితాలను అస్తవ్యస్తం చేయగా, 13 వేల మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. రెండు లక్షలకు పైగా ఇళ్లు పూర్తిగా నేలమట్టం కాగా, తొమ్మిది లక్షల నివాసాలు దెబ్బతిన్నాయి. అయితే ఆ పెను విషాదం నుంచి కచ్ ప్రాంతం కేవలం కోలుకోవడమే కాకుండా, దృఢమైన రాజకీయ నాయకత్వం, పక్కా ప్రణాళిక మరియు స్థానిక ప్రజల ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యంతో నేడు దేశానికే ఆదర్శవంతమైన పారిశ్రామిక, పర్యాటక కేంద్రంగా ఎదిగింది.
విపత్తు సంభవించిన తొలి గంటల్లోనే సమాచార వ్యవస్థలు కుప్పకూలినప్పటికీ, యంత్రాంగం తక్షణమే రంగంలోకి దిగి సహాయక చర్యలను ముమ్మరం చేసింది. శాటిలైట్ ఫోన్లు, పోలీస్ వైర్లెస్ నెట్వర్క్ల ద్వారా సమన్వయం చేసుకుంటూ భుజ్ సహా ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో యుద్ధ ప్రాతిపదికన వైద్య శిబిరాలను ఏర్పాటు చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం తక్షణ సాయంగా 500 కోట్ల రూపాయలను విడుదల చేయడంతో పాటు సైన్యం, పారామిలిటరీ దళాలను సహాయక చర్యల్లో నిమగ్నం చేసింది. కేవలం తాత్కాలిక ఉపశమన చర్యలకే పరిమితం కాకుండా, దీర్ఘకాలిక పునర్నిర్మాణం కోసం 2001 ఫిబ్రవరి 8న గుజరాత్ స్టేట్ డిజాస్టర్ మేనేజ్మెంట్ అథారిటీని ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేయడం కీలక మలుపుగా నిలిచింది.
పునర్నిర్మాణ ప్రక్రియలో ప్రభుత్వ ఏకపక్ష నిర్ణయాలకు బదులుగా గ్రామ సభలు, స్థానిక కమిటీల ద్వారా ప్రజల అభిప్రాయాలకు అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. దెబ్బతిన్న గ్రామాలను ఎక్కడ నిర్మించాలి, ఇళ్ల నమూనాలు ఎలా ఉండాలనే అంశాలను స్థానికులే నిర్ణయించుకునే స్వేచ్ఛను కల్పించారు. భూకంపాలను తట్టుకునే అత్యాధునిక సాంకేతికతతో సురక్షితమైన గృహాల నిర్మాణాన్ని ప్రోత్సహించారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థల ఆర్థిక సహకారంతో పాటు స్వచ్ఛంద సంస్థల భాగస్వామ్యంతో మౌలిక సదుపాయాలు, రోడ్లు, పాఠశాలలు మరియు ఆసుపత్రులను అత్యున్నత ప్రమాణాలతో పునర్నిర్మించారు.
భూకంపం వల్ల ఉపాధి కోల్పోయిన వేలాది మంది చేతివృత్తుల కళాకారులు, చిన్న తరహా పరిశ్రమలను ఆదుకునేందుకు ప్రభుత్వం ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలను అందించింది. కచ్ ప్రాంతంలో పారిశ్రామిక పెట్టుబడులకు రాయితీలు కల్పించడంతో పాటు రణ్ ఆఫ్ కచ్ వంటి ప్రత్యేక ఉత్సవాల ద్వారా పర్యాటక రంగానికి కొత్త ఊపిరి పోశారు. విపత్తులను సైతం అభివృద్ధి అవకాశాలుగా మలుచుకోవచ్చని నిరూపించిన కచ్ పునర్నిర్మాణ నమూనా, నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విపత్తు నిర్వహణ నిపుణులకు ఒక గొప్ప పాఠ్యాంశంగా నిలుస్తోంది.