గేట్లు మూసే ఉన్నా.. పల్లెలకు తప్పని ముంపు!

ఉమ్మడి గోదావరి జిల్లాల ‘సూర్య’ బ్యూరో ప్రత్యేక దర్యాప్తు కథనం — కాకినాడ

ఉత్తరాంధ్రకు గోదావరి జలాలు.. నీటి అవసరాలకు తోడైన కొత్త బాట
కొండల నుంచి వరద పోటెత్తినా జలాశయంలోనే నిలిచిన నీరు
24 వేల క్యూసెక్కులు వచ్చినా స్పిల్‌వే నుంచి విడుదల ‘సున్నా’
అదే వేళ దిగువ మండలాలపై కుండపోత.. ఊళ్ల చుట్టూ నీరు
శుద్ధగడ్డ పొంగి 26 గ్రామాలపై ప్రభావం.. 2,728 ఎకరాల్లో పంటలకు దెబ్బ
కుండపోతకు.. ఏలేరు వరద కూడా తోడైతే?
రూ.840 కోట్ల ఆధునికీకరణలో దిగువ ముంపునకు పరిష్కారం ఎంత?

ప్రత్యేక లీడ్

గోదావరి నీటికి ఉత్తరాంధ్ర వైపు కొత్త బాట పడింది. పోలవరం ఎడమ ప్రధాన కాలువ ద్వారా సెప్టెంబరు 2 నుంచి జలాల తరలింపు మొదలైంది. దీంతో ఉత్తరాంధ్ర సాగు, తాగునీటి అవసరాలకు మరో నీటి మార్గం తోడైంది. ఈ మార్పు మొదలైన కొద్ది రోజులకే ఏలేరుకు భారీ వరద వచ్చింది. కొండల నుంచి పోటెత్తిన ప్రవాహం ఒక దశలో 24 వేల క్యూసెక్కులు దాటింది. అయినా స్పిల్‌వే గేట్లు తెరవాల్సిన పరిస్థితి రాలేదు. వచ్చిన నీటితో జలాశయం నిల్వ పెరిగింది.

అయినా ఏలేరు దిగువ ప్రాంతాలకు ముంపు తప్పలేదు. జగ్గంపేట, పెద్దాపురం, పిఠాపురం, కాకినాడ రూరల్‌ నియోజకవర్గాలు తీవ్రంగా ముంపునకు గురయ్యాయి. కాకినాడ సిటీ పరిధిలోనూ కొంతమేర ముంపు కనిపించింది. పొలాల్లో నీరు చేరింది. శుద్ధగడ్డ పొంగింది. ఊళ్ల చుట్టూ నీరు నిలిచింది. సహజంగానే అందరి చూపూ ఏలేరు గేట్ల వైపు మళ్లింది. కానీ ప్రాజెక్టు నమోదుల్లో స్పిల్‌వే విడుదల ‘సున్నా’.

గేట్లు ఎత్తకుండానే పరిస్థితి ఇలా ఉంటే.. అదే సమయంలో ఏలేరు నుంచి కూడా వరద నీటిని దిగువకు వదలాల్సి వచ్చి ఉంటే పరిస్థితి ఏమిటి? ఆ అదనపు ప్రవాహాన్ని దిగువ ప్రాంతాలు తట్టుకునేవా? మరి ఈసారి పల్లెలను చుట్టుముట్టిన నీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? వాగులు, డ్రైన్లలో చేరిన నీరు ఏ దారిలో వెళ్లింది? రూ.840 కోట్ల ఆధునికీకరణలో దిగువ నీటి పారుదలకు ఎంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు? ‘సూర్య’ జలాశయం నమోదులతో పాటు వర్షపాతం వివరాలు, దిగువ ప్రాంతాల్లో నీరు వెళ్లే మార్గాలను పరిశీలిస్తే.. ముంపు కథ మరోలా కనిపించింది.

24 వేల క్యూసెక్కులు.. స్పిల్‌వే విడుదల సున్నా

సెప్టెంబరు 24 ఉదయానికి ఏలేరు జలాశయంలోకి 5,291 క్యూసెక్కుల ప్రవాహం ఉండగా, 25 ఉదయానికి 23,563 క్యూసెక్కులకు పెరిగింది. మధ్యాహ్నానికి ఎగువ నుంచి 23,275 క్యూసెక్కులు, పురుషోత్తపట్నం ఎత్తిపోతల నుంచి మరో 1,400 క్యూసెక్కులు కలిపి మొత్తం 24,675 క్యూసెక్కులు వచ్చాయి.

ఇంత నీరు వచ్చినా స్పిల్‌వే విడుదల మాత్రం ‘సున్నా’. సాధారణ అవసరాలకు 250 నుంచి 350 క్యూసెక్కుల మేర నీరు బయటకు వెళ్లింది. 24న 11.45 టీఎంసీలుగా ఉన్న నిల్వ 28 నాటికి 15.45 టీఎంసీలకు పెరిగింది. భారీ ప్రవాహం వచ్చినా దాన్ని నిల్వ చేసుకునే ఖాళీ ఈసారి జలాశయంలో ఉంది.

దిగువన మాత్రం కుండపోత

ఏలేరుకు ఎగువ నుంచి వరద వస్తున్న సమయంలోనే దిగువ మండలాలపై వాన దంచికొట్టింది. 23 ఉదయం నుంచి 24 ఉదయం వరకు జిల్లాలో సగటున 111.7 మి.మీ. వర్షం నమోదైంది. జగ్గంపేటలో 150.7 మి.మీ., సామర్లకోటలో 144.8, పెద్దాపురంలో 140.8, కాకినాడ రూరల్‌లో 135.3, పిఠాపురంలో 133.9 మి.మీ. వర్షం పడింది.

ఆ తర్వాత కూడా వాన కొనసాగింది. 24 రాత్రి 8.30 గంటల నాటికి సామర్లకోటలో మరో 72 మి.మీ., జగ్గంపేటలో 69.8, కాకినాడ రూరల్‌లో 68.4, కారపలో 65.6, పెద్దాపురంలో 62.6 మి.మీ. నమోదైంది. ఎగువన పడిన వాన ఏలేరుకు చేరితే.. దిగువన పడిన నీరు అక్కడి వాగులు, కాలువలు, చెరువుల మీదుగా బయటకు వెళ్లాల్సి వచ్చింది.

శుద్ధగడ్డ పొంగింది.. పొలాల్లోకి నీరు

ఆ ప్రభావం పంట పొలాలపై పడింది. ప్రాథమిక వివరాల ప్రకారం పిఠాపురం మండలంలోని 17 గ్రామాల్లో 1,656 ఎకరాలు, గొల్లప్రోలులో ఆరు గ్రామాల్లో 976 ఎకరాలు, కొత్తపల్లిలో మూడు గ్రామాల్లో 96 ఎకరాలు ముంపు బారిన పడ్డాయి. మూడు మండలాల్లో కలిపి 26 గ్రామాలు, 2,728 ఎకరాల పంటలకు దెబ్బ తగిలింది.

పిఠాపురం వైపు శుద్ధగడ్డ పొంగి గ్రామాల చుట్టూ నీరు చేరింది. 25 ఉదయం 8.30 తర్వాత సాయంత్రం వరకు వర్షం నమోదు కాకపోయినా అప్పటికే చేరిన నీరు వెంటనే తగ్గలేదు. దీంతో ఎంత వాన పడిందన్నదే కాదు.. పడిన నీరు ఎంత త్వరగా బయటకు వెళ్లిందన్నదీ ముఖ్యంగా మారింది.

కుండపోతకు.. ఏలేరు వరద కూడా తోడైతే?

ఈసారి దిగువ ప్రాంతాల్లో కుండపోత కురిసింది. వాగులు పొంగాయి. శుద్ధగడ్డ ఉప్పొంగింది. పొలాల్లోకి నీరు చేరింది. ఊళ్ల చుట్టూ నీరు నిలిచింది. అయితే అదే సమయంలో ఏలేరు జలాశయంలో ఖాళీ ఉండటం కలిసొచ్చింది. ఎగువ నుంచి 24 వేల క్యూసెక్కులకు పైగా ప్రవాహం వచ్చినా స్పిల్‌వే గేట్లు ఎత్తాల్సిన పరిస్థితి రాలేదు. 2024లో పరిస్థితి ఇందుకు భిన్నం. అప్పట్లో జలాశయంలో అధిక నిల్వ ఉన్న సమయంలో వరద ప్రవాహాలు వచ్చాయి. దిగువకు నీటిని విడుదల చేశారు; గండ్లు పడి పల్లెలు, పంట పొలాలు ముంపును చూశాయి.

ప్రతిసారీ పరిస్థితి ఈసారిలాగే ఉండకపోవచ్చు. జలాశయం నిండుగా ఉన్న సమయంలో ఎగువ నుంచి భారీ వరద వస్తే నీటిని దిగువకు వదలాల్సి రావచ్చు. అదే సమయంలో ఈసారి మాదిరిగా దిగువ మండలాల్లో హోరున వర్షం కురిస్తే.. ఒకవైపు వాగులు, చెరువులు, డ్రైన్లలోకి చేరే లోకల్‌ రన్‌ఆఫ్‌.. మరోవైపు ఏలేరు నుంచి వచ్చే రిజర్వాయర్‌ రిలీజ్‌. ఈ రెండింటినీ ఒకేసారి దిగువ వ్యవస్థ ఎంతవరకు మోయగలదన్నదే కీలకం.

ఇక్కడే హైడ్రాలిక్‌ కెపాసిటీ ముందుకొస్తుంది. శుద్ధగడ్డతో పాటు ప్రధాన కాలువలు, డ్రైన్లు, స్లూయిస్‌లు, కల్వర్టులు, చివరకు సముద్రంలో కలిసే అవుట్‌ఫాల్స్‌ ఎంత ప్రవాహాన్ని సురక్షితంగా తీసుకెళ్లగలవు? వాటి డిజైన్‌ డిశ్చార్జ్‌ ఎంత? ప్రస్తుతం వాటి క్యారీయింగ్‌ కెపాసిటీ ఎంత? కాలువలు కుంచించుకుపోయిన ప్రాంతాలున్నాయా? పూడిక, ఆక్రమణలు, ప్రవాహానికి అడ్డుగా ఉన్న నిర్మాణాలు ఎక్కడున్నాయన్నదీ క్షేత్రస్థాయిలో పరిశీలించాలి.

ఏలేరు నుంచి విడుదలయ్యే నీటికి దిగువన పడిన వర్షపు నీరు కూడా కలిస్తే ఎక్కడ ఒత్తిడి పెరుగుతుంది? ఎక్కడ నీరు వెనక్కి ఎగదన్నుతుంది? ఎంత సమయంలో సముద్రానికి చేరుతుంది? దీనికి ఫ్లడ్‌ రూటింగ్‌ కీలకం. ఈసారి స్పిల్‌వే నుంచి భారీ విడుదల లేకపోవడంతో ఆ రెండు ప్రవాహాల ఒత్తిడి ఒకేసారి దిగువపై పడలేదు.

ఈసారి వచ్చిన ముంపును ఒక సంఘటనగా చూసి వదిలేయకుండా.. జలాశయం నుంచి వచ్చే వరద, దిగువన కురిసే వర్షపు నీరు ఒకేసారి ఎదురైతే పల్లెలను ఎలా కాపాడాలన్నదానికి గుణపాఠంగా తీసుకోవాలి.

రూ.840 కోట్లలో దిగువకు దక్కిందెంత?

ఇక్కడే ఏలేరు ఆధునికీకరణ ప్రాధాన్యం ముందుకొస్తోంది. అంచనా రూ.840 కోట్లకు చేరిన ఈ పనుల్లో కాలువల విస్తరణతో పాటు అదనపు నీటిని నేరుగా సముద్రం వైపు తీసుకెళ్లే ప్రత్యేక మార్గం కూడా ప్రతిపాదనల్లో ఉంది.

మరి ఇందులో డ్రైనేజీ కాంపోనెంట్‌ ఎంత? శుద్ధగడ్డ, ప్రధాన డ్రైన్లు, కాలువలు, స్లూయిస్‌లు, అవుట్‌ఫాల్స్‌లో ఏయే పనులు చేపడతారు? కాలువలు కుంచించుకుపోయిన చోట్ల విస్తరణ ఉంటుందా? ఆక్రమణలు ఉన్నచోట వాటి తొలగింపునకు కార్యాచరణ ఉందా? అదనపు నీటిని సముద్రానికి తీసుకెళ్లే ప్రత్యేక కాలువ డిజైన్‌ డిశ్చార్జ్‌ ఎంత? దిగువ వ్యవస్థ హైడ్రాలిక్‌ కెపాసిటీ పెంచేందుకు ఏ పనులు ఉన్నాయి? ఈ వివరాలు ప్రజల ముందుకు రావాలి.

పాత ప్రణాళికల్లోనూ డ్రైనేజీకి చోటుంది. 2013-14లో రూ.138 కోట్ల ఆధునికీకరణలో ఏలేరు సాగు–డ్రైనేజీ వ్యవస్థకే రూ.116.46 కోట్లు ప్రతిపాదించారు. అంటే దిగువన నీరు వెళ్లే బాటపై అప్పట్లోనే దృష్టి పెట్టారు. ఇప్పుడు రూ.840 కోట్ల పనుల్లో దానికి దక్కిన ప్రాధాన్యం ఎంతన్నదే చూడాలి.

ఏటా ఇసుక బస్తాలేనా.. శాశ్వత పరిష్కారం ఎప్పుడు?

ముక్కొల్లు వద్ద కాలువ దెబ్బతిన్న ప్రాంతంలో పొలాల్లోకి నీరు వెళ్లకుండా ఇసుక బస్తాలు వేస్తున్నట్లు క్షేత్రస్థాయి వివరాలు చెబుతున్నాయి. అక్కడ శాశ్వత మరమ్మతులకు సుమారు రూ.2.25 కోట్లు అవసరమని అంచనా.

వరద వచ్చినప్పుడు గట్లు బలహీనంగా ఉన్నచోట ఇసుక బస్తాలు వేయడం అత్యవసర చర్యే. కానీ ఏటా అదే పరిస్థితి వస్తుంటే ఇంకెంతకాలం ఇసుక బస్తాలతో నెట్టుకొస్తారు? గత ఐదేళ్లలో ఇసుక బస్తాలు, గండ్ల పూడ్చివేత, ఇతర అత్యవసర పనులకు ఎంత ఖర్చు చేశారు? ఒకే ప్రాంతాల్లో అవే పనులు మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు వస్తున్నాయి?

ఇసుక బస్తాలు ఆ రోజు గండిని ఆపొచ్చు. ఏటా వచ్చే ముంపునకు మాత్రం శాశ్వత పనులే సమాధానం.

ఈ వరదే రేపటికి గుణపాఠం కావాలి

ఈసారి ఏలేరు జలాశయంలో ఖాళీ ఉంది. భారీ ఇన్‌ఫ్లోను నిల్వ చేసుకునే అవకాశం దొరికింది. స్పిల్‌వే నుంచి భారీ వరద దిగువకు రాలేదు. అయినా కుండపోతకు పల్లెలు ముంపును చూశాయి. రేపు జలాశయం నిండిన సమయంలో ఇదే వానకు ఏలేరు విడుదల కూడా తోడైతే? ఇప్పుడు సిద్ధం కావాల్సింది అలాంటి పరిస్థితికే.

శుద్ధగడ్డ నుంచి ప్రధాన డ్రైన్లు, కాలువలు, స్లూయిస్‌లు, కల్వర్టులు, అవుట్‌ఫాల్స్‌ వరకు మొత్తం వ్యవస్థకు హైడ్రాలిక్‌ కెపాసిటీ, డిజైన్‌ డిశ్చార్జ్‌, ఫ్లడ్‌ రూటింగ్‌ ఆధారంగా పరిశీలన జరగాలి. ఎక్కడ నీరు నిలుస్తోంది? ఎక్కడ ప్రవాహ మార్గం కుంచించుకుపోయింది? ఎక్కడ ఆక్రమణ అడ్డుగా ఉంది? ఎక్కడ శాశ్వత పని అవసరం? రూ.840 కోట్ల ఆధునికీకరణలో వాటికి ఏ పరిష్కారం చూపుతున్నారన్నది ప్రజలకు తెలియాలి.

ఈసారి జలాశయం నుంచి భారీ వరద తోడు కాలేదు. అదే ఈ ముంపు నేర్పిన పెద్ద పాఠం. మరోసారి రెండు వైపుల నీరు ఒకేసారి ఎదురయ్యేలోపే.. దిగువ పల్లెలకు నీరు సాఫీగా వెళ్లే బాట సిద్ధం కావాలి.