భారత్‌ను దాటిన బంగ్లాదేశ్?
అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి విడుదల చేసిన తాజా నివేదిక ప్రకారం భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ తలసరి ఆదాయం (జీడీపీ పర్ క్యాపిటా) గణాంకాల పోలిక ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెద్ద ఎత్తున చర్చకు దారితీసింది. గత కొన్నేళ్లుగా పొరుగున ఉన్న చిన్న దేశం బంగ్లాదేశ్, శరవేగంగా అభివృద్ధి సాధిస్తూ తలసరి ఆదాయంలో భారతదేశాన్ని అధిగమించడం లేదా దానికి సమీపంగా రావడం ఆర్థిక నిపుణులను ఆశ్చర్యపరిచింది. అయితే, ఇటీవల కాలంలో బంగ్లాదేశ్‌లో తీవ్ర స్థాయిలో రాజకీయ నిరసనలు, ఉద్యమాలు, ఆకాశాన్ని తాకుతున్న ద్రవ్యోల్బణం, ఆర్థిక సంక్షోభం నెలకొన్నప్పటికీ తలసరి ఆదాయంలో ఈ స్థాయి నమోదు కావడం వెనుక ఉన్న కారణాలను లోతుగా విశ్లేషించాల్సి ఉంది. బంగ్లాదేశ్ ప్రధానంగా తన శ్రామిక శక్తిని, ముఖ్యంగా మహిళా శక్తిని సద్వినియోగం చేసుకుంటూ వస్త్ర ఉత్పత్తుల ఎగుమతి రంగంలో ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద దేశంగా అవతరించడం వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థకు బలమైన పునాది ఏర్పడింది.
బంగ్లాదేశ్‌లో ఇటీవలి కాలంలో రాజకీయ అస్థిరత, ప్రభుత్వం మారడం, విద్యార్థుల ఉద్యమాలు, నిత్యావసర వస్తువుల ధరల పెరుగుదల వంటి అనేక తీవ్ర సవాళ్లు ఉన్న మాట వాస్తవం. అయినప్పటికీ, తలసరి ఆదాయం అనేది ఒక దేశ మొత్తం స్థూల జాతీయోత్పత్తిని ఆ దేశ మొత్తం జనాభాతో భాగించడం ద్వారా లెక్కించే ఒక సగటు కొలమానం. భారతదేశంతో పోలిస్తే బంగ్లాదేశ్ జనాభా నియంత్రణ విధానాలు సమర్థవంతంగా అమలు కావడం వల్ల అక్కడ జనాభా వృద్ధి రేటు తగ్గింది, దీనికితోడు వారి జీడీపీ వృద్ధి రేటు వేగంగా పెరగడం వల్ల గణాంకాల పరంగా వారి తలసరి ఆదాయం మెరుగ్గా కనిపిస్తోంది. మరోవైపు భారత్‌లో అపారమైన జనాభా ఉండటం, ఆదాయ అసమానతలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల మొత్తం జీడీపీ పరిమాణంలో భారత్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో එකగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రతి వ్యక్తికి వచ్చే సగటు ఆదాయం లెక్కించినప్పుడు కొంత వెనుకబడి కనిపిస్తోంది.
ఈ పరిణామాల నుండి భారతదేశం నేర్చుకోవాల్సిన కీలకమైన పాఠాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. భారత్ కేవలం సేవా రంగంపైనే ఆధారపడకుండా, అధిక సంఖ్యలో ఉపాధి అవకాశాలను కల్పించే తయారీ రంగాన్ని, ఎగుమతి ఆధారిత పరిశ్రమలను విస్తృతంగా ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది. బంగ్లాదేశ్ వస్త్ర రంగంలో సాధించిన విజయం లాగే, భారత్ కూడా తన గ్రామీణ, పారిశ్రామిక శ్రామిక శక్తికి తగిన శిక్షణనిచ్చి, మహిళా భాగస్వామ్యాన్ని ఆర్థిక వ్యవస్థలో పెంచాలి. అలాగే, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు పన్ను సడలింపులు ఇవ్వడం, నియంత్రణల భారాన్ని తగ్గించడం, ఎగుమతులను ప్రోత్సహించే విధానాలను వేగవంతం చేయడం ద్వారా మాత్రమే భారత్ తన బృహత్తర జనాభాను ఒక ఆర్థిక శక్తిగా మలచుకుని స్థిరమైన తలసరి ఆదాయ వృద్ధిని సాధించగలదు.
బంగ్లాదేశ్ సాధించిన గణాంకాల వెనుక ఉన్న ఆర్థిక వ్యూహాలు, ప్రస్తుత పరిస్థితుల విశ్లేషణ, భారత్ భవిష్యత్తులో అనుసరించాల్సిన విధానాలను మరిన్ని కోణాల్లో పరిశీలించవచ్చు. బంగ్లాదేశ్ ప్రధానంగా ఎగుమతులపై తీవ్ర దృష్టి సారించి, గ్లోబల్ మార్కెట్‌లో తక్కువ వ్యయంతో నాణ్యమైన ఉత్పత్తులను సరఫరా చేసే బ్రాండ్‌గా తనను తాను మలచుకుంది. ఆ దేశంలో తయారయ్యే ఆయుధాలు, విడిభాగాల కంటే దుస్తుల ఎగుమతులు మాత్రమే మొత్తం ఎగుమతుల్లో ఎనభై శాతానికి పైగా ఆక్రమించడం విశేషం. ప్రపంచ స్థాయి బ్రాండ్లు బంగ్లాదేశ్ వైపు మొగ్గు చూపడానికి అక్కడ చౌకగా లభించే శ్రామిక శక్తి, ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు, కస్టమ్స్ నిబంధనలలో కల్పించిన వెసులుబాట్లు ప్రధాన కారణమయ్యాయి. భారతదేశంలో ఉత్పత్తి వ్యయం, అంతర్గత రవాణా ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల మన వస్త్ర పరిశ్రమ అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో బంగ్లాదేశ్ అందించే ధరలతో పోటీపడలేక వెనుకబడింది.
ఏకైక రంగంపైనే (వస్త్ర ఎగుమతులు) ఎక్కువగా ఆధారపడటం వల్ల వచ్చిన ఆర్థిక నష్టమిది అని స్పష్టమవుతోంది. ఆర్థిక వ్యవస్థలో వివిధ రంగాల మధ్య సమతుల్యత లేకపోతే, అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో చిన్న ఒడుదొడుకులు వచ్చినా దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ కుప్పకూలే ప్రమాదం ఉందని బంగ్లాదేశ్ ప్రస్తుత పరిస్థితులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ పరిస్థితి భారతదేశానికి ఒక తీవ్ర హెచ్చరిక వంటిది, ఏ ఒక్క రంగంపైనే ఆధారపడకుండా ఆర్థిక వ్యవస్థను బహుళ కోణాల్లో అభివృద్ధి చేయాల్సిన అవసరాన్ని ఇది గుర్తుచేస్తోంది.
భారతదేశం తన ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించుకోవాలంటే తయారీ, సేవా, వ్యవసాయ రంగాల మధ్య బలమైన అనుసంధానాన్ని ఏర్పరచాలి. బంగ్లాదేశ్ మహిళా కార్మికులను తయారీ రంగంలోకి పెద్ద ఎత్తున తీసుకువచ్చినట్లే, భారత్ కూడా తన గ్రామీణ మహిళా శక్తిని ఉత్పాదక రంగంలోకి మళ్లించే దిశగా బలమైన విధానాలను రూపొందించాలి. చిన్న స్థాయి పరిశ్రమలకు సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉచితంగా లేదా రాయితీపై అందించడం, ఓడరేవులు, రహదారుల మౌలిక వసతులను వేగవంతంగా పూర్తి చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తుల రవాణా వ్యయాన్ని తగ్గించవచ్చు. విదేశీ వ్యాపార ఒప్పందాలను మరింత అనుకూలంగా మార్చుకుని ఎగుమతుల పరిమాణాన్ని పెంచినప్పుడే భారత్ తన తలసరి ఆదాయాన్ని నిలకడగా పెంచుకుంటూ, ఇతర ఆసియా దేశాలకు ఆర్థిక మార్గదర్శిగా నిలవగలదు.
