హోమి జహంగీర్ భాభా భారతదేశ అణు ప్రస్థానానికి పటిష్టమైన పునాదులు వేసిన శాస్త్రవేత్త!
సూర్య సైన్స్ డెస్క్: ఆధునిక భారతదేశ వైజ్ఞానిక చరిత్రలో అణు విజ్ఞాన రంగంలో చెరగని ముద్ర వేసిన ప్రముఖ భౌతిక శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ హోమి జహంగీర్ భాభా దేశ ప్రగతికి బలమైన పునాదులు వేశారు. కేవలం శాస్త్రవేత్తగానే కాకుండా ఒక గొప్ప దూరదృష్టి కలిగిన సంస్థల నిర్మాతగా ఆయన చేసిన కృషి దేశాన్ని అణు రంగంలో స్వావలంబన దిశగా నడిపించింది. భారతదేశ అణు ఇంధన కార్యక్రమానికి పితామహుడిగా కీర్తించబడే భాభా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యత కల్పించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన చూపిన బాటలోనే నేడు భారత్ ప్రపంచ దేశాల సరసన అణు శక్తి రంగంలో అగ్రగామిగా నిలుస్తోంది.
బ్రిటన్‌లోని కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించి, కాస్మిక్ రేడియేషన్ మరియు క్వాంటమ్ ఫిజిక్స్ రంగాలలో అద్భుతమైన పరిశోధనలు చేసిన భాభా, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు. దేశంలో ప్రాథమిక శాస్త్ర పరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక సంస్థ ఉండాలన్న ఉద్దేశంతో పారిశ్రామిక దిగ్గజాల సహకారంతో ముంబై వేదికగా టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ (టీఐఎఫ్‌ఆర్) సంస్థను స్థాపించారు. ఈ సంస్థే తర్వాతి కాలంలో భారతదేశ అణు విజ్ఞాన పరిశోధనలకు ప్రధాన కేంద్రబిందువుగా మారింది. దేశ మొదటి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూతో కలిసి ఆయన చేసిన ప్రణాళికలు భారత్‌లో అణు సాంకేతికత అభివృద్ధికి బలమైన వేదికను ఏర్పాటు చేశాయి.
భారతదేశం వద్ద ఉన్న అరుదైన సహజ వనరులను దృష్టిలో ఉంచుకుని భాభా రూపొందించిన మూడు దశల అణు విద్యుత్ కార్యక్రమం (త్రీ-స్టేజ్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్రోగ్రామ్) ఆయన దార్శనికతకు నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. దేశంలో పుష్కలంగా లభించే థోరియం నిల్వలను దీర్ఘకాలిక అణు శక్తి ఉత్పత్తికి ఉపయోగించుకునేలా ఆయన ఈ ప్రణాళికను రూపొందించారు. అలాగే ముంబైలోని ట్రోంబేలో అణు ఇంధన సంస్థను స్థాపించగా, ఆయన మరణానంతరం దానిని భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రం (బార్క్)గా పేరు మార్చారు. కేవలం విద్యుత్ ఉత్పత్తి మాత్రమే కాకుండా వైద్యం, వ్యవసాయం వంటి శాంతియుత రంగాలలో అణు శక్తిని వినియోగించవచ్చని ఆయన ప్రపంచానికి చాటిచెప్పారు.
శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో దేశం విదేశాలపై ఆధారపడకుండా స్వయంసమృద్ధి సాధించాలనే ఆయన కల నేడు నిజమైంది. అంతర్జాతీయ వేదికలపై సైతం భారతదేశ అణు విధానాలకు రూపకల్పన చేస్తూ శాంతియుత ప్రయోజనాలే లక్ష్యంగా ఆయన అడుగులు వేశారు. దేశ భవిష్యత్తును అణు విజ్ఞానంతో ముడిపెట్టి, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంపొందించిన హోమి జహంగీర్ భాభా ఆశయాలు, ఆయన నిర్మించిన వైజ్ఞానిక సంస్థలు భారతదేశాన్ని నిరంతరం ముందుకు నడిపిస్తూనే ఉన్నాయి.
