కోనసీమ దసరా వైభవం: అమలాపురంలో అంబరాన్నంటే ఉత్సవాలు.

సూర్య సంస్కృతి & ప్రత్యేక ఫీచర్ డెస్క్: పచ్చటి కొబ్బరి తోటలు, కాలువల గలగలలు, ఆప్యాయతలకు నిలయమైన డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా కేంద్రం అమలాపురం దేవీ శరన్నవరాత్రుల వేళ సరికొత్త ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక శోభను సంతరించుకుంటుంది. మైసూర్ దసరా, విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రి వైభవం ఎంతటి ప్రసిద్ధమో.. అమలాపురం వీధుల్లో జరిగే దసరా సంబరాలు అంతటి ప్రత్యేకమైనవి, తొమ్మిది రోజుల పాటు పూజలు, పదో రోజున జరిగే విజయదశమి వేడుకలు, శమీ పూజ, రాత్రి వేళ జరిగే ప్రభల ఊరేగింపులు, వీధి వీధినా ప్రతిధ్వనించే డప్పు వాయిద్యాల హోరుతో పట్టణం యావత్తూ ఆధ్యాత్మిక ఉత్సాహంతో ఊగిపోతుంది.

వీధి వీధినా వెల్లివిరిసే ఆధ్యాత్మిక వెల్లువ :నవరాత్రులు ప్రారంభం కాగానే అమలాపురంలోని ప్రధాన కూడళ్లు, సందులు రంగురంగుల విద్యుత్ దీపాల తోరణాలతో ధగధగలాడిపోతాయి. ప్రతి పేటలోనూ, ప్రతి బజారులోనూ విరాళాలు సేకరించి అత్యంత భారీ సెట్టింగులతో దుర్గామాత విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠిస్తారు.

వైవిధ్యభరిత అలంకారాలు: బాలాత్రిపురసుందరి, అన్నపూర్ణ, గాయత్రి, లలిత, సరస్వతి, మహాలక్ష్మి, దుర్గాదేవి, మహిషాసురమర్దిని, రాజరాజేశ్వరిగా జగన్మాత రోజూ ఒక్కో విశేష అవతారంలో భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది.

ప్రత్యేక ఆకర్షణలు: పట్టణంలోని కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయం, స్థానిక పురాతన అమ్మవారి దేవాలయాలు, కోనేటి గట్టు పరిసరాలు, గడియార స్తంభం సెంటర్, నల్ల వంతెన ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటయ్యే మండపాలు కళాత్మక తోరణాలతో పోటీపడతాయి. రాత్రి వేళల్లో భక్తుల తాకిడితో అమలాపురం వీధులు ఇసుకేస్తే రాలనంత జనసందోహంతో నిండిపోతాయి. పిల్లలు, పెద్దలు కొత్త బట్టలు ధరించి అమ్మవార్ల దర్శనం కోసం కుటుంబ సమేతంగా వీధుల్లో సంచరించడం ఓ అపురూప దృశ్యం.

కోనసీమ పౌరుషానికి ప్రతీక: ఒళ్లు గగుర్పొడిచే 'చెడీ తాలింఖానా'  :అమలాపురం దసరా వేడుకల్లో అత్యంత విశిష్టమైనది, దేశంలో మరెక్కడా కనిపించని అరుదైన యుద్ధ కళారూపం ‘చెడీ తాలింఖానా’ ఇది విజయదశమి నాటి సాయంత్రం, రాత్రి సమయాల్లో చూసేవారికి ఒళ్లు గగుర్పొడిచే అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

ప్రాచీన యుద్ధ విద్యల ప్రదర్శన: శతాబ్దాల చరిత్ర కలిగిన స్థానిక వ్యాయామశాలలు (తాళీంఖానాలు) మరియు యువజన సంఘాల ఆధ్వర్యంలో శిక్షణ పొందిన యువకులు, కళాకారులు ఈ సాహస కృత్యాలను ప్రదర్శిస్తారు.

నిప్పుల కణికల మధ్య సాహసాలు: చేతుల్లో భారీ వెదురు కర్రలు (చెడీలు), నిప్పు రగిలించిన దివిటీలు, బరిసెలు, కత్తులు, చక్రాలు పట్టుకుని గాల్లో వేగంగా తిప్పుతూ చేసే విన్యాసాలు అబ్బురపరుస్తాయి. మండుతున్న నిప్పులతో కూడిన పంజరాలను, తాళ్లను గిరగిరా తిప్పుతూ చీకటి రాత్రిని వెలుగుల జిలుగులతో నింపేస్తారు.

కత్తిసాము, కర్రసాము: వీధి చౌరస్తాల్లో డప్పుల దరువులకు అనుగుణంగా ఎగిరెగిరి దూకుతూ చేసే కత్తిసాము, అగ్ని గోళాలను నోటితో మింగే విన్యాసాలు, శరీర భాగాలపై బరువులు మోస్తూ ప్రదర్శించే బలాబలాలు వీక్షకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. తరతరాలుగా వస్తున్న ఈ వీర సాంప్రదాయాన్ని అమలాపురం యువత నేటికీ ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో, క్రమశిక్షణతో కొనసాగిస్తోంది.

విజయదశమి: జమ్మి చెట్టు పూజ.. తరలివచ్చే ప్రభల వైభవం
దసరా రోజు సాయంత్రం అమలాపురంలో వాతావరణం పీక్ స్టేజ్‌కి చేరుకుంటుంది.

శమీ పూజ (జమ్మి చెట్టు వేడుక): పాండవులు అజ్ఞాతవాసం ముగించి ఆయుధాలను తిరిగి ధరించిన పవిత్ర ఘట్టాన్ని పురస్కరించుకుని పట్టణ శివారు ప్రాంతాల్లో, ఆలయాల్లో జమ్మి పూజను అంగరంగ వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. బంగారంగా భావించే జమ్మి ఆకులను ఒకరికొకరు ఇచ్చుకుంటూ పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకోవడం, శుభాకాంక్షలు తెలుపుకోవడం ఇక్కడి సంప్రదాయం.

తీన్మార్ డప్పులు, భక్తి పారవశ్యం: రాత్రి వేళ అమ్మవారి గ్రామోత్సవాలు, విద్యుత్ కాంతులతో అలంకరించిన భారీ ప్రభల ఊరేగింపు మొదలవుతుంది. స్థానిక నాదస్వర విద్వాంసుల మంగళవాయిద్యాలు, యువత ఉత్సాహాన్ని రెట్టింపు చేసే డప్పుల హోరుతో తెల్లవార్లూ అమలాపురం నిద్రపోదు.

అమలాపురం దసరా ప్రత్యేకం: ఐక్యతకు నిదర్శనం :ఈ ఉత్సవాలు కేవలం ఒక మతానికో, వర్గానికో పరిమితం కావు. కులమతాలకు అతీతంగా వీధిలోని ప్రతి కుటుంబం ఒక్కటై చందాలు వేసుకుని పందిళ్లు వేయడం, ప్రసాదాలు పంపిణీ చేయడం కోనసీమ సంస్కృతికి అద్దం పడుతుంది. సుదూర ప్రాంతాల్లో ఉద్యోగాలు, వ్యాపారాలు చేస్తున్న స్థానికులు దసరా పండుగకు కచ్చితంగా సొంత ఊరికి చేరుకుని బంధుమిత్రులతో కలిసి ఈ సంబరాల్లో పాల్గొంటారు.

అమలాపురం దసరా అంటే భక్తి భావన మాత్రమే కాదు.. కోనసీమ ఆతిథ్యం, సంస్కృతి, పూర్వీకుల వీరత్వం మరియు నేటి తరం ఉత్సాహం కలగలిసిన ఒక మహోజ్వల ప్రజా జాతర!

కోనసీమ శౌర్య ప్రతీక 'చెడీ తాలింఖానా': శతాబ్దాల నాటి యుద్ధ విద్యల నేపథ్యం.. గురుశిష్య పరంపర శిక్షణ రహస్యాలు!

సంస్కృతి & విశేష కథనం: అమలాపురం దసరా మహోత్సవాలు కేవలం దేవీ నవరాత్రుల పూజలకే పరిమితం కావు. విజయదశమి నాటి సాయంత్రం వీధుల్లో ఆవిష్కృతమయ్యే ‘చెడీ తాలింఖానా’ వెనుక శతాబ్దాల నాటి ఘనమైన యుద్ధ సంస్కృతి, ఆత్మరక్షణ విద్యల చారిత్రక నేపథ్యం దాగి ఉంది. బ్రిటీష్ కాలం నుంచి నేటి ఆధునిక కాలం వరకు తరతరాలుగా ఈ ప్రాచీన సమర కళను అమలాపురం యువత ఎలా సజీవంగా నిలబెడుతోందో తెలిపే సమగ్ర కథనం ఇది.

చారిత్రక మూలాలు: రాచరిక కాలం నాటి రక్షణ వ్యవస్థ :'చెడీ తాలింఖానా' అనే పదం సంప్రదాయ తెలుగు మరియు పర్షియన్/ఉర్దూ పదాల కలయికతో ఏర్పడింది:చెడీ: ప్రత్యేకంగా పదునుపెట్టి, బరువు సమతుల్యం చేసిన వెదురు లేదా ఇనుప ఆయుధ కర్ర.తాలింఖానా : శారీరక దారుఢ్యం, యుద్ధ విద్యలు నేర్పించే సంప్రదాయ వ్యాయామశాల (అఖారా).పూర్వం గోదావరి తీర ప్రాంత సంస్థానాలు, జమీందారీల కాలంలో గ్రామ రక్షణ కోసం, అత్యవసర సమయాల్లో సేనలను సిద్ధం చేసేందుకు ఊరూరా తాళీంఖానాలు ఏర్పాటయ్యాయి. బ్రిటీష్ పరిపాలన కాలంలో భారతీయులు ఆయుధాలు ధరించడంపై ఆంక్షలు విధించినప్పుడు, స్థానిక యువత వెదురు కర్రలు, నిప్పు దివిటీలు, గొలుసులతోనే శత్రువులను నిలువరించే మెళకువలను వ్యాయామశాలల్లో రహస్యంగా అభ్యసించేవారు. అన్యాయంపై విజయం సాధించిన విజయదశమి పర్వదినాన తమ శౌర్యాన్ని ప్రజల సమక్షంలో అమ్మవారికి అంకితంగా ప్రదర్శించడం నాటి నుంచే ఆనవాయితీగా మారింది.

తాలింఖానా వ్యాయామశాలలు: కఠోర గురుశిష్య పరంపర :అమలాపురంలో ఇప్పటికీ వందేళ్లకు పైగా చరిత్ర కలిగిన సంప్రదాయ వ్యాయామశాలలు (తాళీంఖానాలు) ఉన్నాయి. ఇక్కడ శిక్షణ పొందే విధానం అత్యంత కఠినమైన నియమ నిబంధనలతో కూడుకుని ఉంటుంది: మట్టి అఖారాల్లో శారీరక సన్నద్ధత: వర్షాకాలం ముగిసిన వెంటనే, శ్రావణ–భాద్రపద మాసాల నుంచే దసరా ప్రదర్శనల కోసం సాధన మొదలవుతుంది. ఆవనూనె, మట్టి కలిపిన సంప్రదాయ అఖారాల్లో యువకులు దండీలు, బైఠక్‌లు, మల్లయుద్ధ మెళకువలు సాధన చేస్తారు.

ఆయుధ విద్యల అభ్యాసం:కర్రసాము & కత్తిసాము: వెదురు కర్రలను వివిధ భంగిమల్లో సుడిగాలిలా తిప్పడం (లాఠీ చాలన్), ఒకరిపై ఒకరు దాడి చేసుకునేటప్పుడు తప్పించుకునే ఎత్తుగడలు.

బరిసె, బాకు సాహసాలు: రెండంచుల కత్తులు, చిన్న బాకులతో మెరుపు వేగంతో కదిలే విన్యాసాలు.అగ్ని సాము (ఫైర్ ఫీట్స్): రెండు వైపులా కిరోసిన్ లేదా నూనెతో తడిపిన గుడ్డలను కట్టి నిప్పు రగిలించిన కర్రలు, ఇనుప గొలుసులను గాల్లో తిప్పడం. నిప్పు రవ్వలు శరీరంపై పడకుండా, చూపుల ఏకాగ్రతను కోల్పోకుండా నియంత్రించడం ఈ విద్యలో అత్యున్నత దశ.

చెడీల తయారీ వెనుక ప్రత్యేక నైపుణ్యం :ప్రదర్శనలో ఉపయోగించే వెదురు కర్రలు (చెడీలు) సాధారణమైనవి కావు.వీటి తయారీ కోసం ప్రత్యేకంగా బలమైన, పీచు ఎక్కువ ఉండే ముదురు వెదురు బొంగులను ఎంపిక చేస్తారు.వాటిని నూనెల్లో నానబెట్టి, మంటపై వేడి చేసి వంగే గుణాన్ని, పటుత్వాన్ని పెంచుతారు.కర్రల బరువును, పొడవును ప్రదర్శించే కళాకారుడి ఎత్తుకు అనుగుణంగా తయారుచేస్తారు. సమతుల్యత ఏమాత్రం తప్పినా ప్రమాదం జరిగే అవకాశం ఉన్నందున గురువుల పర్యవేక్షణలోనే వీటిని సిద్ధం చేస్తారు.

విజయదశమి నాటి ప్రత్యక్ష శౌర్య ప్రదర్శన :విజయదశమి రోజు సాయంత్రం జమ్మి పూజ ముగిసిన తర్వాత, రాత్రి వేళ అమలాపురం వీధుల్లో డప్పు వాయిద్యాల మోతతో తాళీంఖానా యువకులు బరిలోకి దిగుతారు.

అద్భుత విన్యాసాలు: నోటితో మంటలను వెదజల్లడం, శరీరంపై భారీ గ్రానైట్ రాళ్లను ఉంచి పగలగొట్టడం, కళ్లకు గంతలు కట్టుకుని కొబ్బరికాయలను నరకడం, గాల్లో నిప్పు చక్రాలను గిరగిరా తిప్పడం వంటి సాహసాలు చూపరులకు శ్వాస బిగపట్టేలా చేస్తాయి.

ఆత్మరక్షణ, క్రమశిక్షణకు నిదర్శనం: ఈ ప్రదర్శనలు కేవలం వీరత్వాన్ని చాటడానికే కాకుండా యువతలో శారీరక దృఢత్వం, మానసిక ఏకాగ్రత, ఆత్మరక్షణ నైపుణ్యాలను పెంపొందించే గొప్ప సాధనంగా నిలుస్తున్నాయి.

ఆధునిక మార్షల్ ఆర్ట్స్ ఎన్ని వచ్చినా, తమ తాతముత్తాతల నుంచి వారసత్వంగా వస్తున్న ఈ దేశీయ యుద్ధ విద్యను అమలాపురం యువత ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో, గర్వంగా కాపాడుకుంటూ వస్తోంది.