నైజీరియా ఇంధన శుద్ధి విప్లవానికి గుత్తాధిపత్య సెగ: మార్కెట్ పోటీతత్వంపై తీవ్ర ఆందోళనలు

సూర్య బిజినెస్ డెస్క్: ఆఫ్రికా ఖండంలోనే అతిపెద్ద చమురు ఉత్పత్తి దేశమైన నైజీరియాలో ఇంధన రంగం సరికొత్త మలుపు తిరుగుతున్నప్పటికీ, మార్కెట్‌లో పెరుగుతున్న గుత్తాధిపత్య పోకడలు తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. దశాబ్దాలుగా ముడి చమురును విదేశాలకు ఎగుమతి చేస్తూ, శుద్ధి చేసిన పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌ను భారీ ఖర్చుతో దిగుమతి చేసుకునే సంక్షోభం నుంచి దేశాన్ని బయటపడేయడానికి డ్యాంగోటే వంటి మెగా ప్రైవేట్ రిఫైనరీ ప్రాజెక్టులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. అయితే, విదేశీ ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడే పాత వ్యవస్థ స్థానంలో ఇప్పుడు ఒకే ఒక్క ప్రైవేట్ కార్పొరేట్ సంస్థపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితులు ఏర్పడటంతో దేశీయ మార్కెట్‌లో పోటీతత్వం నశించి ధరలపై నియంత్రణ కొరవడుతోందని ఆర్థిక నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

దాదాపు 20 బిలియన్ డాలర్ల వ్యయంతో రోజుకు 7 లక్షల బ్యారెళ్ల ఉత్పత్తి సామర్థ్యంతో ప్రారంభమైన ఈ భారీ రిఫైనరీ దేశ విదేశీ మారక ద్రవ్య నిల్వలను ఆదా చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నప్పటికీ, సామాన్య ప్రజలకు ఆశించిన స్థాయిలో ప్రయోజనం దక్కడం లేదనే విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ప్రభుత్వం పెట్రోల్ సబ్సిడీలను ఎత్తివేయడంతో పాటు మార్కెట్ ఆధారిత ధరలను అమలు చేయడంతో పెట్రోల్ లీటరు ధర గతంలో ఉన్న 185 నైరాల నుంచి ఏకంగా 1,000 నైరాలకు పైగా పెరిగింది. ఈ ఆకస్మిక ధరల పెరుగుదల వల్ల నిత్యావసర సరుకుల రవాణా ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగి, దేశవ్యాప్తంగా ద్రవ్యోల్బణం ఆకాశాన్నంటుతోంది. ఫలితంగా సాధారణ కుటుంబాల జీవన వ్యయం తలకిందులై తీవ్ర నిరసనలకు దారితీస్తోంది.

మరోవైపు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలైన పోర్ట్ హార్కోర్ట్, వారి మరియు కడునా రిఫైనరీల ఆధునీకరణకు గత రెండు దశాబ్దాలుగా బిలియన్ల కొద్దీ డాలర్లు ఖర్చు చేసినప్పటికీ అవి ఇంకా పూర్తిస్థాయి ఉత్పత్తిని ప్రారంభించలేకపోయాయి. దీంతో ప్రభుత్వ ఆయిల్ సంస్థ నైజీరియన్ నేషనల్ పెట్రోలియం కంపెనీ (ఎన్ఎన్‌పీసీ), ప్రైవేట్ రిఫైనరీల మధ్య ముడి చమురు సరఫరా మరియు విక్రయ ధరలపై తీవ్ర వివాదాలు చెలరేగుతున్నాయి. ఈ ప్రైవేట్ గుత్తాధిపత్యాన్ని నిరోధించాలంటే దేశవ్యాప్తంగా చిన్న, మధ్యతరహా మాడ్యులర్ రిఫైనరీలకు తగిన ప్రోత్సాహకాలు అందించాలని, ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని రిఫైనరీలను యుద్ధప్రాతిపదికన పునరుద్ధరించి మార్కెట్‌లో ఆరోగ్యకరమైన పోటీని నెలకొల్పాలని విశ్లేషకులు ప్రభుత్వానికి సూచిస్తున్నారు.