చుక్క సిమెంట్ లేకుండానే తొలి 'రాక్ డ్యామ్'.. లడఖ్ రైతాంగానికి మహర్దశ!

సింధు నదిపై భారత్ సరికొత్త ఇంజనీరింగ్ అద్భుతం: చుక్క సిమెంట్ లేకుండానే తొలి 'రాక్ డ్యామ్'.. లడఖ్ రైతాంగానికి మహర్దశ!

సూర్య నేషనల్ డెస్క్: శీతల ఎడారి లడఖ్ ప్రాంతంలో తరతరాలుగా నీటి ఎద్దడితో అల్లాడుతున్న సరిహద్దు రైతాంగానికి భారత్ ప్రభుత్వం శాశ్వత పరిష్కారాన్ని చూపించింది. లేహ్ జిల్లాలోని ఉప్షీ (Upshi) సమీపంలో సింధు నది (Indus River) ప్రవాహంపై దేశంలోనే మొట్టమొదటి వినూత్న ‘సిమెంట్ రహిత రాక్ చెక్ డ్యామ్’ (Cement-free Boulder Dam) నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేసింది. సింధు జలాల ఒప్పందం (Indus Waters Treaty) అమలుపై పునరాలోచన జరుగుతున్న వేళ, సరిహద్దు దాటి వెళ్లే మన నదీ జలాలను మన ప్రాంత ప్రజలకే గరిష్టంగా వినియోగించాలన్న వ్యూహాత్మక సంకల్పంతో భారత్ ఈ నిర్ణయాత్మక అడుగు వేసింది.

సిమెంట్ లేకుండానే నిర్మాణం.. ప్రకృతితో మమేకమైన ఇంజనీరింగ్!

సాధారణంగా నదులపై ఆనకట్టలు అంటే కాంక్రీట్, వేలాది టన్నుల సిమెంట్ వాడుతుంటారు. కానీ, ఉప్షీ వద్ద నిర్మించిన ఈ డ్యామ్‌లో చుక్క సిమెంట్ కూడా ఉపయోగించకపోవడం దీని ప్రత్యేకత.

ఇంటర్‌లాకింగ్ విధానం: నదీ గర్భం నుంచి సేకరించిన భారీ బండరాళ్లను ఒకదానికొకటి సహజసిద్ధమైన పద్ధతిలో ఇంటర్‌లాక్ (Interlocking Rocks) చేస్తూ ఈ సెమీ పర్మనెంట్ రాక్ డ్యామ్‌ను రూపొందించారు.

10 అడుగుల మేర పెరిగిన నీటిమట్టం: ఈ రాతి ఆనకట్ట ఫలితంగా నదిలో నీటిమట్టం దాదాపు 10 అడుగుల మేర పైకి లేచింది. పర్వత లోయల గుండా అత్యంత లోతుగా పారే సింధు నది నీరు పైకి రావడంతో రైతులకు సులభంగా లభ్యమవుతోంది.

4 కోట్ల లీటర్ల నీటి నిల్వ.. ఇగూ ఫే కాలువ ద్వారా బీడు భూములకు జీవం!

రిపబ్లిక్ వరల్డ్ కథనం ప్రకారం.. ఈ రాక్ డ్యామ్ వల్ల సుమారు 4 కోట్ల లీటర్ల (40 Million Litres) నీటి నిల్వ రిజర్వాయర్ ఏర్పడింది.

లడఖ్‌లో వసంత కాలంలో పంటలు విత్తే కీలక సమయంలో రైతులు తీవ్ర నీటి ఎద్దడిని ఎదుర్కొనేవారు. నది లోతైన లోయల్లో ప్రవహించడంతో డీజిల్ పంపులతో నీటిని తోడే ప్రయత్నాలు కూడా విఫలమయ్యేవి. ఇప్పుడు నది నీటిమట్టం పెరగడంతో ఎటువంటి మోటార్లు, డీజిల్ పంపుల అవసరం లేకుండానే కేవలం భూమ్యాకర్షణ (Gravity Irrigation) ద్వారా ప్రఖ్యాత ‘ఇగూ ఫే’ (Igoo Phey) సాగునీటి కాలువలోకి నీరు ఉరకలెత్తుతోంది. దీంతో ఎండిపోయిన వందలాది ఎకరాల భూములు మళ్లీ సస్యశ్యామలం కానున్నాయి.

'సింధు జల సమృద్ధి అభియాన్' – పర్యావరణహిత పరిష్కారం

ఈ ప్రాజెక్టును కేంద్ర పాలిత ప్రాంత లడఖ్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ వి.కె. సక్సేనా ప్రారంభించారు. ఆయన 'ఎక్స్' (ట్విట్టర్) వేదికగా స్పందిస్తూ.. లడఖ్‌లో నీటి భద్రత, వ్యవసాయ సుస్థిరత కోసం ప్రారంభించిన ప్రతిష్టాత్మక “సింధు జల సమృద్ధి అభియాన్”లో భాగంగా ఇది రూపుదిద్దుకుందని వెల్లడించారు. సాంప్రదాయ కాంక్రీట్ ఆనకట్టల కంటే ఇది ఎంతో చవకైనదని, పర్యావరణానికి ఎటువంటి ముప్పు కలిగించకుండా స్థానిక వ్యవసాయ అవసరాలను తీరుస్తుందని కొనియాడారు.

సరిహద్దుల్లో వ్యూహాత్మక సంకేతం.. పాక్‌కు స్పష్టమైన హెచ్చరిక!

ఈ ఆనకట్ట కేవలం స్థానిక వ్యవసాయానికే కాకుండా భౌగోళిక-రాజకీయంగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ పెను ప్రకంపనలు సృష్టిస్తోంది:

హక్కుల వినియోగం: గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా మన సరిహద్దు గుండా నిరర్థకంగా పాకిస్థాన్‌లోకి ప్రవహిస్తున్న సింధు జలాలను సంపూర్ణంగా ఒడిసిపట్టి, లడఖ్ ప్రాంత అభివృద్ధికి మళ్లించే ప్రక్రియను భారత్ ఆచరణలో చూపించింది.

పాకిస్థాన్‌కు గట్టి సందేశం: సరిహద్దు దాటే ముందే మన నదీ జలాలను మన ప్రజల ప్రయోజనాలకే వినియోగిస్తామనే స్పష్టమైన సంకేతాన్ని న్యూఢిల్లీ పంపింది. లడఖ్ నీటి భద్రత ఇకపై ఎలాంటి అంతర్జాతీయ ఆంక్షల వల్ల ఆగబోదని తేల్చిచెప్పింది.

రాబోయే రోజుల్లో మరో 36 చెక్ డ్యామ్‌ల నెట్‌వర్క్!

ఉప్షీ ప్రాజెక్ట్ ఒక ప్రారంభం మాత్రమే. మొత్తం లడఖ్ అంతటా ఇలాంటి మౌలిక వసతులను విస్తరించేందుకు కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖకు లడఖ్ యంత్రాంగం సమగ్ర ప్రతిపాదనలను సమర్పించింది:

రూ. 56 కోట్ల బడ్జెట్: లేహ్ రీజియన్‌లో 7 హిమాలయన్ రాక్ చెక్ డ్యామ్‌లు, కార్గిల్ రీజియన్‌లో 29 చెక్ డ్యామ్‌ నిర్మాణానికి ప్రణాళిక సిద్ధం చేశారు.

ఈ భారీ ప్రణాళిక పూర్తయితే లడఖ్ అంతటా కాలానుగుణ నీటి కొరత శాశ్వతంగా సమసిపోయి, సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరగనుంది.