ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం, భారీ మిషన్లతో దూసుకెళ్తున్న భారత అంతరిక్ష రంగం
న్యూఢిల్లీ: భారత అంతరిక్ష రంగం ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం, స్వదేశీ పరిజ్ఞానం, అంతర్జాతీయ సహకారంతో వేగవంతమైన పరివర్తన చెందుతూ నూతన శకంలోకి అడుగుపెడుతోంది. జెఫరీస్ నివేదిక ప్రకారం, ప్రస్తుతం సుమారు 8 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న భారత అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థను 2030 నాటికి 40-45 బిలియన్ డాలర్లకు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. దీని ద్వారా ప్రపంచ అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థలో భారత వాటా 8 శాతానికి పెరగనుంది. అలాగే 2040 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్ల స్థాయికి చేరుకోవడమే దేశం యొక్క దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం.
2020లో అంతరిక్ష రంగాన్ని ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యానికి తెరవడం, 2023 స్పేస్ పాలసీ మరియు సవరించిన ఎఫ్డీఐ నిబంధనలు ఈ విప్లవాత్మక మార్పులకు కారణమయ్యాయి. 2014లో కేవలం ఒక్కటిగా ఉన్న అంతరిక్ష స్టార్టప్ల సంఖ్య ప్రస్తుతం 400 దాటింది. స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్, పిక్సెల్, అగ్నికుల్ కాస్మోస్, ధ్రువ స్పేస్ వంటి సంస్థలు రాకెట్లు, ఉపగ్రహాలు, గ్రౌండ్ సిస్టమ్స్ను అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. స్కైరూట్ రూపొందించిన ‘విక్రమ్-1’ భారతదేశపు మొదటి ప్రైవేట్ ఆర్బిటల్ రాకెట్గా నిలిచింది. ప్రైవేట్ రంగాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు ప్రభుత్వం ₹1,000 కోట్ల వెంచర్ క్యాపిటల్ ఫండ్, IN-SPACe సీడ్ ఫండ్, ₹500 కోట్ల టెక్నాలజీ అడాప్షన్ ఫండ్లను అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
పరిశోధనా రంగంలో చంద్రయాన్-3 విజయం తర్వాత 2027లో చంద్రుని నమూనాలను తెచ్చే చంద్రయాన్-4, జపాన్తో కలిసి లూపెక్స్ (LUPEX) మిషన్లు సిద్ధమవుతున్నాయి. మరోవైపు మానవ రహిత ప్రాజెక్ట్ గగన్యాన్ ద్వారా ముగ్గురు వ్యోమగాములను 400 కిమీ కక్ష్యలోకి పంపేందుకు సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి. 2028 నాటికి ‘భారతీయ అంతరిక్ష స్టేషన్’ మొదటి మాడ్యూల్ పూర్తి చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
ఇక వాణిజ్యపరంగా న్యూస్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్ (NSIL) ఆదాయం 2021-22లో ₹321.77 కోట్ల నుంచి 2024-25 నాటికి ₹3,246.09 కోట్లకు పెరిగింది. ఇప్పటివరకు భారతదేశం 61 దేశాలతో 300కు పైగా అంతరిక్ష ఒప్పందాలు చేసుకుంది. నాసాతో కలిసి చేపడుతున్న ‘నిసార్’ (NISAR) వంటి మిషన్లతో భారత్ ప్రపంచ అంతరిక్ష పరిశ్రమలో కీలక కేంద్రంగా ఎదుగుతోంది.
